nōmen
Meaning
- name
- abbreviationhistoricalshort for nomen gentile, nomen, the family name in a Roman name, indicating the person's gens
- title
- inclusivenounnoun, inclusive of substantives, adjectives, pronouns, articles, and numerals
Tum videbit, ad quem hoc pertinet, quot et quae partes orationis; quanquam de numero parum convenit. Veteres enim, quorum fuerunt Aristoteles quoque atque Theodectes, verba modo et nomina et convinctiones tradiderunt; videlicet quod in verbis vim sermonis, in nominibus materiam (quia alterum est quod loquimur, alterum de quo loquimur) […]
He, whom this matter shall concern, will then understand how many parts of speech there are and what they are, though as to their number, writers are by no means agreed. For the more ancient, among whom were Aristotle and Theodectes, said that there were only verbs, nouns, and convinctions, because, that is to say, they judged that the force of language was in verbs, and the matter of it in nouns (since the one is what we speak, and the other that of which we speak) […]c. 95 CE, Quintilianus, Institutio oratoria 1.4.17–18 - figurativelydebt, particularly a written bond or item of debt
- figurativelymetonymicallypeople, race
- figurativelyfame, renown
- figurativelyreputation, good name
Latīnē defined in Latin in our graded readers
quō rēs vel homō vocātur.Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms
Verbum · Vocabulum · Vox · Dictum · Dicterium
1. Verbum (ἄραβος) is a word, as a part of speech; whereas vocabulum, as a part of language. The verba are verbs, the vocabula words in general. 2. Verba denote words in general, with reference to their meaning; voces, with reference to their form and their sound. 3. As a grammatical term, vox comprehends all the eight parts of speech; vocabulum, all legitimate words, consequently with the exclusion of interjections or natural sounds; nomen, only the nouns, adjectives, substantives, and pronouns; and verbum, only the verbs. 4. Verbum, in a collective sense, denotes a general notion, that which is said; whereas vox, dictum, and dicterium, are particular expressions; vox (ἠχή), an expression of feeling or passion, like an exclamation; dictum, an expression of wit or intellect, like a bon mot. Tac. Hist. iii. 39. Audita est sævissima Vitellii vox, qua se pavisse oculos spectata inimici morte jactavit; comp. with Ann. vi. 20. Scitum Passieni dictum percrebuit, neque meliorem unquam servum neque deteriorem dominum fuisse. 5. Dictum is the general and popular expression for any pointed saying; dicterium, a select term of later times for a particularly smart dictum, which is not merely the product of natural wit, but also of cultivation refined by literature and intercourse with polished society. (iv. 29.)
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | nōmen | nōmina |
| genitive | nōminis | nōminum |
| dative | nōminī | nōminibus |
| accusative | nōmen | nōmina |
| ablative | nōmine | nōminibus |
| vocative | nōmen | nōmina |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- nominum interpretatio
- etymology (not etymologia).
- pecunia in nominibus est
- money is outstanding, unpaid.
- pecuniam in nominibus habeo
- I have money owing me.
- nomina appellat (nomenclator)
- the agent (nomenclator) mentions the names of constituents to the canvasser.
- nomen (nomina) dare, profiteri
- to enlist oneself.
- nomina exigere (Verr. 3. 10. 28)
- to demand payment of, recover debts.
- verbo, nomine; re, re quidem vera
- nominally; really.
- nomen alicuius grato animo prosequi
- to think of a person with a grateful sense of his goodness.
12 more phrases
- nomina facere or in tabulas referre
- to book a debt.
- nomen profiteri or simply profiteri
- to become a candidate.
- ad nomen non respondere (Liv. 7. 4)
- to fail to answer one's name.
- vocabulum, verbum, nomen ducere ab, ex...
- to form, derive a word from... (used of the man who first creates the word).
- nomina enodare or verborum origines quaerere, indagare
- to give the etymological explanation of words.
- nomen amicitiae (or simply amicitia) dicitur ab amando
- the word amicitia comes from amare.
- nomina (cf. sect. XIII. 3) solvere, dissolvere, exsolvere
- to pay one's debts.
- nomen alicuius deferre (apud praetorem) (Verr. 2. 38. 94)
- to accuse, denounce a person.
- nomen suum posteritati aliqua re commendare, propagare, prodere
- to win renown amongst posterity by some act.
- memoriam nominis sui immortalitati tradere, mandare, commendare
- to immortalise one's name.
- vox, nomen carendi or simply carere hoc significat (Tusc. 1. 36. 88)
- the word carere means...
- aemulatio dupliciter dicitur, ut et in laude et in vitio hoc nomen sit
- the word aemulatio is employed with two meanings, in a good and a bad sense.
nomen est, quod unicuique personae datur, quo suo quaeque proprio et certo vocabulo appellatur, Cic. Inv. 1, 24, 134: imponere nova rebus nomina, id. Fin. 3, 1, 3: qui haec rebus nomina posuerunt, id. Tusc. 3, 5, 10: appellare aliquem nomine, id. de Or. 1, 56, 239: huic urbi nomen Epidamno inditum est, Plaut. Men. 2, 1, 37; cf. Liv. 7, 2, 6: Theophrastus divinitate loquendi nomen invenit, Cic. Or. 19, 62: lituus ab ejus litui, quo canitur, similitudine nomen invenit, id. Div. 1, 17, 30: ut is locus ex calamitate populi Romani nomen caperet, Caes. B. G. 1, 13 et saep.: ludi, Pythia de domitae serpentis nomine dicti, Ov. M. 1, 447: clari nominis vir, Vell. 2, 34, 4: nominis minoris vir, id. 2, 100, 5; cf. id. 2, 112, 2; 2, 103, 1: est mihi nomen, inditur mihi nomen, with nom.: cui saltationi Titius nomen est, Cic. Brut. 62, 225: eique morbo nomen est avaritia, id. Tusc. 4, 11, 24: canibus pigris ... Nomen erit pardus, tigris, leo, Juv. 8, 36.—With dat.: haec sunt aedes, hic habet: Lesbonico'st nomen, Plaut. Trin. 2, 2, 110: juventus nomen fecit Peniculo mihi, id. Men. 1, 1, 1: nam mihi est Auxilio nomen, id. Cist. 1, 3, 6: huic ego die nomen Trinummo facio, id. Trin. 4, 2, 1: nomen Arcturo est mihi, id. Rud. prol. 5: cantus cui nomen neniae, Cic. Leg. 2, 24, 62: puero ab inopiā nomen Egerio est inditum, Liv. 1, 34: est illis strigibus nomen, Ov. F. 6, 139.—With gen.: cujus nomen est Viventis, Vulg. Gen. 25, 11.—Rarely with ad: ut det nomen ad molas coloniam, Plaut. Ps. 4, 6, 38.—Nomen dare, edere, profiteri, ad nomina respondere, to give in one's name, be enrolled, enlist; to answer to one's name when summoned to military duty: ne nomina darent, Liv. 2, 24: nomina profiteri, id. 2, 24: nominis edendi apud consules potestas, id. 2, 24: virgis caesi, qui ad nomina non respondissent, id. 7, 4; also, dare nomen in conjurationem, to join the conspiracy, Tac. A. 15, 48: ab re nomen habet (terra), is named for, Liv. 38, 18, 4: quae (sapientia) divinarum humanarumque rerum cognitione hoc nomen apud antiquos adsequebatur, Cic. Tusc. 5, 3, 7: dea (Viriplaca) nomen hoc a placandis viris fertur adsecuta, Val. Max. 2, 1, 6.—Esp.: nomen accipere = nominari: turris quae nomen ab insulā accepit, Caes. B. C. 3, 112, 1; Quint. 3, 3, 13; Just. 1, 5, 1; Tac. A. 6, 37; 15, 74; Plin. Ep. 2, 10, 8.—id nomen (sc. Gaja), Cic. Mur. 12, 27.—So, too, in the signif. of cognomen: Sex. Clodius, cui nomen est Phormio, Cic. Caecin. 10, 27; cf.: tamquam habeas tria nomina, i. e. as if you were a Roman, Juv. 5, 127.—qui litteras exitiales Demetrio sub nomine Flaminini adtulerant, Liv. 40, 54, 9: sub nomine meo, Quint. 7, 2, 24: carmina sub alieno nomine edere, Suet. Aug. 55: multa vana sub nomine celebri vulgabantur, Tac. A. 6, 12; 13, 25; id. H. 1, 5; cf.: rogatio repente sub unius tribuni nomine promulgatur, Liv. 43, 16, 6; Suet. Aug. 29; Plin. Pan. 50, 5; cf. also II. B. infra.—imperatoris, Caes. B. C. 2, 32, 14.— nomen alicujus de parricidio deferre, Cic. Rosc. Am. 10, 28: nomen recipere, to receive the accusation: palam de sellā ac tribunali pronuntiat: si quis absentem Sthenium rei capitalis reum facere vellet, sese ejus nomen recepturum: et simul, ut nomen deferret, etc., Cic. Verr. 2, 2, 38, § 94; cf. context.—repromittam istoc nomine solutam rem futuram, Plaut. As. 2, 4, 48: si neque in tuas tabulas ullum nomen referres, cum tot tibi nominibus acceptum Curtii referrent, Cic. Verr. 2, 1, 39, § 102: qui tibi, ut ais, certis nominibus grandem pecuniam debuit, on good bonds, good security, id. Quint. 11, 38; cf.: egone hos digitos meos impellere potui, ut falsum perscriberent nomen? id. Rosc. Com. 1, 1: volo persolvere, ut expungatur nomen, ne quid debeam, Plaut. Cist. 1, 3, 40; so, solvere, Cic. Att. 6, 2, 7: expedire, exsolvere, id. ib. 16, 6, 3: nomina sua exigere, to collect one's debts, Cic. Verr. 2, 1, 10, § 28: hoc nomen, quod urget, nunc, cum petitur, dissolvere, id. Planc. 28, 68: transcribere in alium, Liv. 35, 7: qui venit ad dubium grandi cum codice nomen, comes with a huge ledger to sue for a doubtful debt, Juv. 7, 110.—nomina se facturum, qua ego vellem die, Cic. Fam. 7, 23, 1: emit homo cupidus (Canius) tanti, quanti Pythius voluit et emit instructos: nomina facit (Pythius), negotium conficit, id. Off. 3, 14, 59: nomina facturi diligenter in patrimonium et vasa debitoris inquirimus, Sen. Ben. 1, 1, 2.—hoc sum assecutus, ut bonum nomen existimer, i. e. a good payer, Cic. Fam. 5, 6, 2: lenta nomina non mala, Sen. Ben. 5, 22, 1; cf. id. ib. 7, 29, 2; Col. 1, 7, 2.—C. Octavium in familiam nomenque adoptavit, Suet. Caes. 83: Crispum C. Sallustius in nomen ascivit, Tac. A. 3, 30; Luc. 7, 584.—gens infestissuma nomini Romano, Sall. C. 52, 24: CEIVIS ROMANVS NEVE NOMINVS LATINI NEVE SOCIVM QVISQVAM, etc., S. C. de Bacch.; so, concitatis sociis et nomine Latino, Cic. Rep. 1, 19, 31; 3, 29, 41: ubi deletum omnibus videretur nomen Romanum, Liv. 23, 6, 3: relicum Romani nominis, id. 22, 55, 5; 27, 33, 11; 1, 10, 3; cf. id. 9, 7, 1: Aeolio regnatas nomine terras, Sil. 14, 70: Volscūm nomen prope deletum est, Liv. 3, 8, 10: nomen Atheniensium tueri, Just. 5, 6, 9.—infaustum interluit Allia nomen, Verg. A. 7, 717.—popularia nomina Drusos, Luc. 6, 759; 1, 311: nec fidum femina nomen, Tib. 3, 4, 61: in diversa trahunt unum duo nomina pectus, i. e. the love of a mother and sister, Ov. M. 8, 464; id. H. 8, 30.—existimatio, fama): hujus magnum nomen fuit, Cic. Brut. 67, 238: nomen habere, id. ib. 69, 244: magnum in oratoribus nomen habere, id. Or. 6, 22: officere nomini alicujus, Liv. praef. § 3: et nos aliquod nomenque decusque Gessimus, Verg. A. 2, 89: nomen gerere, Lact. 1, 20, 3; 4, 29, 15 al.: multi Lydia nominis Romanā vigui clarior Iliā, Hor. C. 3, 9, 7: nomen alicujus stringere, Ov. Tr. 2, 350: homines nonnullius in litteris nominis, Plin Ep. 7, 20, 3: parentes, quorum maximum nomen in civitatibus est suis, Liv. 22, 22, 13.—Of ill repute, bad reputation: malum nomen (only rare and late Lat.): magis eligendum in paupertate nomen bonum quam in divitiis nomen pessimum, Hier. Com. Ep. Tit., Paris, 1546, p. 104 H.—ne vinum nomen perdat, Cato, R. R. 25: nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat, Verg. G. 2, 240.—legis agrariae simulatione atque nomine, id. Agr. 2, 6, 15: classis nomine pecuniam imperatam queruntur, id. Fl. 12, 27: haec a te peto amicitiae nostrae nomine, id. Fam. 12, 12, 3; 2, 1, 1: nomine sceleris conjurationisque damnati, id. Verr. 2, 5, 5, § 11: nomine neglegentiae suspectum esse, id. Fam. 2, 1, 1: quid exornamus philosophiam, aut quid ejus nomine gloriosi sumus? id. Tusc. 2, 14, 33: qui cum luxuriose viverent, non reprehenderentur eo nomine, id. Fin. 2, 7, 21: gratias boni viri agebant et tuo nomine gratulabantur, on your account, id. Phil. 1, 12, 30: Antonio tuo nomine gratias egi, on your behalf, id. Att. 1, 16, 16: legationes tuo nomine proficiscentes, id. Fam. 3, 8, 2: quem quidem tibi etiam suo nomine commendo, for his own sake, id. ib. 13, 21, 2: meo nomine, Tac. H. 1, 29: feminarum suarum nomine, id. G. 8: bellum populo Romano suo nomine indixit, Cic. Cat. 2, 6, 14: decretae eo nomine supplicationes, Tac. A. 14, 59; but: acceptā ex aerario pecuniā tuo nomine, on your responsibility, Cic. Q. Fr. 1, 3, 7.—me nomen habere duarum legionum exilium (opp. exercitum habere tantum), Cic. Att. 5, 15, 1: Campani magis nomen ad praesidium sociorum, quam vires cum attulissent, Liv. 7, 29: nomen amicitia est, nomen inane fides, Ov. A. A. 1, 740.—invocavit nomen Domini, Vulg. Gen. 13, 4: omnipotens nomen ejus, ib. Exod. 15, 3: psallam nomini Domini, ib. Psa. 7, 18: blasphemare nomen ejus, ib. Apoc. 13, 6.—in nomine tuo daemones eicimus, Vulg. Matt. 7, 22: in quo nomine fecistis, ib. Act. 4, 7: locuti sunt in nomine Domini, ib. Jacob. 5, 10.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
Origins
From Proto-Italic *nōmn̥, from Proto-Indo-European *h₁nómn̥ (“name”). The long ō (and spurious g in compounds) is from false association with gnōscō (“know, recognize”). In the grammatical sense of “noun”, it is a semantic loan from Ancient Greek ὄνομα (ónoma). Cognate with Hittite 𒆷𒀀𒈠𒀭 (lāman), Ancient Greek ὄνομα (ónoma), Sanskrit नामन् (nā́man), Tocharian A ñom, Old Irish ainmm, Old Church Slavonic имѧ (imę), Old English nama (English name). Doublet of onoma.
- Portuguesenomefrom Old Galician-Portuguese nome
- Spanishnombrefrom Old Spanish nomne
- Asturiannomefrom Old Leonese nomme
- Mirandesenomefrom Old Leonese nomme
- Aragonesenombrefrom Old Navarro-Aragonese nombre
- Falanomifrom Old Galician-Portuguese nome
- Galiciannomefrom Old Galician-Portuguese nome
- Sardiniannumene
- Sardiniannomene
- Spanishnómina
- Englishnomen
- Romaniannume
- Aromaniannumã
- Aromaniannume
- Aromaniannumi
- Megleno-Romaniannumi
- Istro-Romaniannome
- Italiannome
- Corsicannome
- Corsicannomi
- Dalmatiannaun
- Dalmatiannaum
- Istriotnon
- Istriotnom
- Judeo-Italianנוּמוֹ
- Neapolitannomme
- Siciliannomu
- Catalannomfrom Old Catalan nom
- Franco-Provençalnon
- Franco-Provençalnom
- Old Frenchnom
- Friuliannon
- Ladininom
- Ladininuem
- Romanshnum
- Romanshnom
- Emiliannom
- Emiliannómm
- Liguriannómme
- Lombardnòmmfrom Old Lombard nom
- Piedmontesenòm
- Romagnolnóm
- Romagnolnöm