verbsecond conjugation
exerceō
exerceō (present infinitive exercēre, perfect active exercuī, supine exercitum)
Classical[ɛkˈsɛr.ke.oː]Ecclesiastical[eɡˈzɛr.t͡ʃe.o]
№ 576 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary
Meaning
- to keep busy, keep at work, drive on; occupy, practise, employ, exercise (something in a form of action)
Quālis apēs aestāte novā per flōrea rūra exercet sub sōle labor [...].
Just like [a colony of] honeybees [which], in early summer, through flowery meadows, keeps busy under the sun, [such was the] toil [of the Carthaginian builders] ….29 BCE – 19 BCE, Vergilius, Aeneis 1.430–431 - to harass, worry
- to oversee, superintend, operate
- to work (at)
praeparā forīs opus tuum et dīligenter exercē agrum tuum ut posteā aedificēs domum tuam
Prepare thy work without, and diligently till thy ground: that afterward thou mayst build thy house. (trans. Douay-Rheims Bible)4th century CE, Jerome of Stridon (St. Jerome), Vulgate, Proverbs 24:27 - to train, to exercise (e.g., for a race or sport)
Latīnē defined in Latin in our graded readers
labōre firmum faciō; athlēta corpus exercet.exerceō -ēre exercuī — in Mille Verba, ch. Lūdī et Ōtium
labōre firmō, discōexerceō -ēre — in IVLIANVS I: Gallia, ch. 7
trains
exercet — in Seneca, ch. XX
Conjugation conjugation 2
| form | present | imperfect | future | perfect | pluperfect | fut. perfect |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | exerceō | exercēbam | exercēbō | exercuī | exercueram | exercuerō |
| 2nd sg. | exercēs | exercēbās | exercēbis | exercuistī | exercuerās | exercueris |
| 3rd sg. | exercet | exercēbat | exercēbit | exercuit | exercuerat | exercuerit |
| 1st pl. | exercēmus | exercēbāmus | exercēbimus | exercuimus | exercuerāmus | exercuerimus |
| 2nd pl. | exercētis | exercēbātis | exercēbitis | exercuistis | exercuerātis | exercueritis |
| 3rd pl. | exercent | exercēbant | exercēbunt | exercuērunt exercuēre | exercuerant | exercuerint |
active subjunctive
| form | present | imperfect | perfect | pluperfect |
|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | exerceam | exercērem | exercuerim | exercuissem |
| 2nd sg. | exerceās | exercērēs | exercuerīs | exercuissēs |
| 3rd sg. | exerceat | exercēret | exercuerit | exercuisset |
| 1st pl. | exerceāmus | exercērēmus | exercuerīmus | exercuissēmus |
| 2nd pl. | exerceātis | exercērētis | exercuerītis | exercuissētis |
| 3rd pl. | exerceant | exercērent | exercuerint | exercuissent |
passive indicative
| form | present | imperfect | future |
|---|---|---|---|
| 1st sg. | exerceor | exercēbar | exercēbor |
| 2nd sg. | exercēris exercēre | exercēbāris exercēbāre | exercēberis exercēbere |
| 3rd sg. | exercētur | exercēbātur | exercēbitur |
| 1st pl. | exercēmur | exercēbāmur | exercēbimur |
| 2nd pl. | exercēminī | exercēbāminī | exercēbiminī |
| 3rd pl. | exercentur | exercēbantur | exercēbuntur |
passive subjunctive
| form | present | imperfect |
|---|---|---|
| 1st sg. | exercear | exercērer |
| 2nd sg. | exerceāris exerceāre | exercērēris exercērēre |
| 3rd sg. | exerceātur | exercērētur |
| 1st pl. | exerceāmur | exercērēmur |
| 2nd pl. | exerceāminī | exercērēminī |
| 3rd pl. | exerceantur | exercērentur |
imperative
| form | active | passive |
|---|---|---|
| pres. 2nd sg. | exercē | exercēre |
| pres. 2nd pl. | exercēte | exercēminī |
| fut. 2nd sg. | exercētō | exercētor |
| fut. 3rd sg. | exercētō | exercētor |
| fut. 2nd pl. | exercētōte | — |
| fut. 3rd pl. | exercentō | exercentor |
infinitives & participles
| form | active | passive |
|---|---|---|
| present infinitive | exercēre | exercērī |
| perfect infinitive | exercuisse | exercitum esse |
| future infinitive | exercitūrum esse | exercitum īrī |
| present participle | exercēns | — |
| perfect participle | — | exercitus exercita, exercitā, exercitae, exercitam, exercitārum, exercitās, exercite, exercitī, exercitīs, exercitō, exercitōrum, exercitōs |
| future participle | exercitūrus exercitūra, exercitūrā, exercitūrae, exercitūram, exercitūrārum, exercitūrās, exercitūre, exercitūrī, exercitūrīs, exercitūrō, exercitūrōrum, exercitūrōs, exercitūrum | exercendus exercenda, exercendā, exercendae, exercendam, exercendārum, exercendās, exercende, exercendīs, exercendōrum, exercendōs |
gerundexercendī, exercendō, exercendumsupineexercitum, exercitū
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- artem exercere
- to follow an artistic profession, practise an art.
- multis iniquitatibus exerceri
- to be severely tried by misfortune.
- crudelitatem exercere in aliquo
- to exercise one's cruelty on some one.
- inimicitias gerere, habere, exercere cum aliquo
- to be at enmity with a man.
- rem pecuariam facere, exercere (cf. Varr R. R. 2. 1)
- to rear stock.
- iudicium exercere (vid. sect. V. 7, note The first...)
- to administer justice; to judge (used of criminal cases before the praetor).
- vectigalia exercere (vid. sect. V. 7, note The first...)
- to collect the taxes.
- severum imperium in suis exercere, tenere (De Sen. 11. 37)
- to be a strict disciplinarian in one's household.
ex-ercĕo, ŭi, itum, 2, v. a. arceo,
I. to drive on, keep busy, keep at work; to oversee, superintend; with an inanimate object, to work, work at, employ one's self about a thing.
I. Lit. (mostly poet. and in postAug. prose):
quod in opere faciundo operae consumis tuae, Si sumas in illis (servis) exercendis, plus agas, Ter. Heaut. 1, 1, 22; cf.: homines qui agrum colunt, et qui eos exercent praepositive sunt his, quorum in numero sunt vilici et monitores, who oversee them, Dig. 33, 7, 8: exercete, viri, tauros, Verg. G. 1, 210: i sane, ego te exercebo hodie, ut dignus es, keep agoing, exercise, Ter. Ad. 4, 2, 48: corpora assiduo varioque exercita motu, etc., driven, impelled, Lucr. 2, 97; cf. id. 4, 862; 2, 120; and: exercita cursu Flumina (with fontes liquidi), Verg. G. 3, 529 Wagn.: (Maeandros) Incertas exercet aquas, Ov. M. 8, 165: exercere feras, to drive, hunt, Dig. 7, 1, 62: Mi. Gestiunt pugni mihi. So. Si in me exercituru's, quaeso in parietem ut primum domes, to let loose, set them at me, Plaut. Am. 1, 1, 168: litus arant Rutulosque exercent vomere colles, work, till, Verg. A. 7, 798: solum presso sub vomere, id. G. 2, 356: rura bubus, Hor. Epod. 2, 3: humum in messem, Verg. G. 1, 219: vineas, arbusta, campos (with curare), Plin. Ep. 1, 20, 16: agrum multis arationibus, Pall. Jan. 13, 2: pinguia culta, Verg. A. 10, 142: ferrum vasto in antro (Cyclopes), id. ib. 8, 424: telas (aranea), Ov. M. 6, 145 al.; cf.: neque arva nobis aut metalla aut portus sunt, quibus exercendis reservemur, Tac. Agr. 31.—Poet.: ut possint (aratores), sole reducto, Exercere diem, i. e. employ the day in labor, perform their day's work, Verg. A. 10, 808.II. Trop. (freq. and class.).
A. To engage busily, to occupy, employ, exercise a person or thing in some action.
(a). Aliquem or aliquid (in aliqua re, ad aliquid, aliqua re, etc.):
me adolescentem multos annos in studio ejusdem laudis (Hortensius) exercuit, Cic. Brut. 64, 230: quod genus belli esse potest, in quo illum non exercuerit fortuna rei publicae, id. de Imp. Pomp. 10, 28: a Diodoto studiosissime in dialectica exercebar, id. Brut. 90, 309; cf. id. de Or. 1, 57, 244: hanc (animi vim) tu exerce in optimis rebus, id. Rep. 6, 26: haec aetas (juvenum) exercenda in labore patientiaque et animi et corporis, id. Off. 1, 34, 122: animos in armis, Ov. Am. 1, 8, 41: in gramineis exercent membra palaestris, Verg. A. 6, 642: vocem et vires in hoc, Cic. de Or. 1, 33, 149 et saep.: Aristoteles adolescentes ... ad copiam rhetorum in utramque partem exercuit, id. Or. 14, 46: ad hanc te amentiam natura peperit, voluntas exercuit, id. Cat. 1, 10, 25: facultatem dicendi his exercuerunt, Quint. 2, 4, 41: ingenium multiplici variaque materia, id. 2, 4, 20: linguas litibus, Ov. M. 6, 375 et saep.—With simple acc.: quid te exercuit Pammenes? Cic. Brut. 97, 332: Induciomarus copias cogere, exercere coepit, to exercise, drill, Caes. B. G. 5, 55, 3: juventutis exercendae causa, id. ib. 6, 23, 6: ingenium nostrum, Auct. Her. 3, 21, 34: corpus, Cic. de Off. 1, 23, 79: exercendae memoriae gratia, id. de Sen. 11, 38: exercendi stili, Quint. 10, 5, 15: exercendus est spiritus, id. 11, 3, 54 et saep.— (b). With se, or pass. in mid. force; and in part. praes. and gerund., to exercise or train one's self, to practise:
si ad hoc unum est natus aut in hoc solo se exercuit, etc., Cic. Or. 28, 99: se vehementissime in his subitis dictionibus, id. de Or. 1, 33, 152: se in consultationibus, id. Att. 9, 4, 3: sese ad cursuram, Plaut. Most. 4, 1, 5: se ad velitationem, id. Rud. 2, 6, 41: sese quotidianis commentationibus, Cic. Brut. 71, 249: se genere pugnae, Caes. B. G. 1, 48, 4: se genere venationis, id. ib. 6, 28, 3: se saliendo, Plaut. Bacch. 3, 3, 25: cur non in utrumque protinus locum se exerceant? Quint. 4, 2, 29 Zumpt N. cr.: Jovem Olympium, eum ipsum, cui se exercebit, implorabit, Cic. Tusc. 2, 17, 40: cum athletas se exercentes in curriculo videret, id. de Sen. 9, 27; so, ad virtutem, Vulg. 1 Tim. 4, 7.— Mid.: ut exerceamur in venando, Cic. N. D. 2, 64, 161: ut in utrumque locum simul exerceamur, Quint. 5, 13, 50: faciunt idem, cum exercentur, athletae, Cic. Tusc. 2, 23, 56: Ciceronis pueri amant inter se, discunt, exercentur, id. Att. 6, 1, 12: ne aliter exerceri velint, Quint. 3, 8, 70: in mandatis tuis exercebor, Vulg. Psa. 118, 15.—Act. part. in mid. force: cum, ceteris in campo exercentibus, in herba ipse recubuisset, Cic. de Or. 2, 71, 287; so, ipsique dictata exercentibus darent, Suet. Caes. 26: spectavit assidue et exercentes ephebos, id. Aug. 98; cf.: si ludicra exercendi aut venandi consuetudine adamare solemus, of exercising ourselves, Cic. Fin. 1, 20, 69, v. Madv. ad h. l.—B. To practise, follow, exercise any employment; to employ one's self about, to make use of any thing:
medicinae exercendae causa, Cic. Clu. 63, 178: hoc civile quod vocant eatenus exercuerunt, quoad populum praestare voluerunt, id. Leg. 1, 4, 14: rhetoricen, Quint. 2, 1, 3; 2, 15, 27: eloquentiam, id. 1, 4, 6: artem, id. 3, 6, 18; cf. Hor. Ep. 1, 14, 44: exercere atque exigere vectigalia, Cic. de Imp. Pomp. 6, 16: cauponam vel stabulum, Dig. 4, 9, 1, § 5: navem, ib. 14, 1, 1: auri, argenti, sulphuris, etc. ... fodinas, ib. 7, 1, 13, § 5: negotiationem per libertos, ib. 26, 7, 58: commercium turis, Plin. 12, 14, 30, § 54: arma, Verg. A. 4, 87: arma contra patriam, Tac. A. 11, 16: gymnasia et otia et turpes amores, id. ib. 6, 1: acies pueriles, batiles in sport, Juv. 15, 60: pharetram et arcum, Val. Fl. 3, 161: vocem (with clamare), Plaut. Poen. prol. 13.—2. To follow up, follow out, prosecute, carry into effect, practise, administer:
judicium, Cic. Arch. 12, 32: latam legem, Liv. 4, 51, 4: Tiberius exercendas leges esse respondit, Tac. A. 1, 72: legem praecipue sumptuariam, Suet. Caes. 43; id. Tib. 58: quaestionem inter sicarios, Cic. Fin. 2, 16, 54: regnum, Plin. 10, 21, 24, § 47; cf. imperia, Verg. G. 2, 370: crudelitatem non solum in vivo sed etiam in mortuo, Cic. Phil. 11, 3, 8: inimicitias, id. Div. in Caecil. 4, 13; cf.: graves inimicitias cum aliquo, Sall. C. 49, 2: gratiam aut inimicitias in tanta re, id. ib. 51, 16: jurgia, discordia, simultates cum hostibus, id. ib. 9, 2: cui exercita cum Pisone amicitia, Tac. A. 1, 14: licentiam, id. ib. 13, 47: amicitiam, id. ib. 15, 60: odium, id. ib. 13, 37: odium in aliquo, Ov. M. 9, 275 et saep.: facilitatem et lenitudinem animi, Cic. Off. 1, 25, 88: juris aequabilitatem, id. ib.; cf. justitiam, Plin. Ep. 1, 10, 10: scelus, libidinem, avaritiam in socios, Liv. 29, 17, 13; cf.: avaritiam (juvenes) exercere jubentur, Juv. 14, 108: foede victoriam in captis, Liv. 6, 22, 4: acerrume victoriam nobilitatis in plebem, Sall. J. 16, 2: foede et crudeliter victoriam, id. C. 38: amores ad aliquem, Cat. 68, 69: pacem et hymenaeos, to celebrate, solemnize, Verg. A. 4, 99: nomen patris, to bear his name, Plin. Pan. 21, 4 et saep.—C. Pregn., to disturb, disquiet, vex, plague (the figure being taken from the baiting of wild beasts):
meos casus, in quibus me fortuna vehementer exercuit, Cic. Tusc. 5, 1, 3: nunc me reliquiae vestrae exercent, id. Fam. 12, 4, 1: non te nullius exercent numinis irae, Verg. G. 4, 453: aliquem odiis, id. A. 4, 622 et saep.: te de praedio Oviae exerceri, moleste fero, Cic. Att. 13, 22, 4: ergo exercentur poenis, Verg. A, 6, 739: hominum vitam curis, Lucr. 5, 1424: ambitio animos hominum exercet, Sall. C. 11, 1: simultates nimio plures et exercuerunt eum et ipse exercuit eas, Liv. 39, 40, 9.—In the part. perf.: nate, Iliacis exercite fatis, Verg. A. 3, 182: Venus exercita curis, id. ib. 5, 779; cf.: curis exercita corpora, Ov. M. 7, 634: adversis probitas exercita rebus, id. Tr. 5, 5, 49: habere aliquem exercitum, Plaut. Fragm. ap. Non. 6, 4.—Hence, exercĭ-tus, a, um, P. a. (acc. to II. C.). A. Vexed, harassed:
scito nihil tam exercitum esse nunc Romae quam candidatos omnibus iniquitatibus, Cic. Att. 1, 11, 2: Tiberius tantis rebus, Tac. A. 4, 11.— Hence, B. Vexatious, severe:
quid magis sollicitum, magis exercitum dici potest? Cic. Mil. 2, 5: finem tam exercitae militiae orabant, Tac. A. 1, 35: dura hiems, exercita aestas, id. ib. 1, 17: aestas (with inquieta), Plin. Ep. 7, 2, 2: infantiam pueritiamque habuit laboriosam et exercitam, Suet. Tib. 6 init.—C. Disciplined:
(miles) exercitatus et vetus ob eam rem fortior (opp. rudis et inexercitatus), Cic. Tusc. 2, 16, 38: mirum in modum juventus, Flor. 1, 3, 2: proprio in metu, qui exercitam quoque eloquentiam debilitat, Tac. A. 3, 67: militia, id. ib. 3, 20: ad omne flagitium, id. ib. 14, 2: ingenium adulatione, id. H. 4, 4: Graeca doctrina ore tenus, id. A. 15, 45.—Comp. and sup.: exercitiorem, exercitissimum (dicebant antiqui), Paul. ex Fest. p. 81, 8 Müll. —Adv.: exercĭtē, in a practised manner; in comp.: cogitare, App. M. 11, p. 272, 6.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
exerceō uī, itus, ēre
ex + arceo, to drive, keep busy, keep at work, oversee, work, agitate : taures, V.: te exercebo hodie, keep agoing , T.: (Maeandros) Incertas exercet aquas, O.: vomere collīs, V.: rura bubus, H.: humum in messem, V.: agros, Ta.: telas (aranea), O.: arva exercenda, Ta.: undas Exercet Auster, H.: diem, i. e. employ in labor , V.—Fig., to engage busily, occupy, employ, exercise, train, discipline : quid te exercuit Pammenes? copias, Cs.: exercendae memoriae gratiā: in bello alqm: in gramineis membra palaestris, V.: vocem et virīs in hoc: Litibus linguas, O.: exerceri in venando: se in his dictionibus: se genere venationis, Cs.: cui (Iovi) se exercebit, in whose honor : ceteris in campo exercentibus: exercendi consuetudo, of exercising ourselves : pueros exercendi causā producere, L.— To practise, follow, exercise, employ oneself about, make use of, ply : medicinae exercendae causā: artem, H.: palaestras, V.: arma, V.: vanos in aëra morsūs, O.: acies pueriles, mock fights , Iu. — To follow up, follow out, prosecute, carry into effect, practise, administer : iudicium: latam legem, L.: imperia, V.: cum illo inimicitias, S.: odium in prole, O.: facilitatem animi: avaritiam in socios, L.: acerrume victoriam nobilitatis in plebem, S.: foede victoriam in captis, L.: odium, O.: pacem et hymenaeos, solemnize , V. — To disturb, disquiet, vex, plague : me vehementer: te exercent numinis irae, V.: animos hominum, S.: simultates et exercuerunt eum et ipse exercuit eas, L.: toto exerceor anno, O.: curis exercita corpora, O.
Origins
- Proto-Indo-European*h₁éǵʰ
- Proto-Indo-European*h₁éǵʰs
- Proto-Italic*eks
- Latinexerceō
Latin ex- Proto-Indo-European *h₂erk- Proto-Indo-European *-yeti Proto-Indo-European *-éyeti Proto-Indo-European *h₂orkéyeti Proto-Italic *arkeō Latin arceō Latin exerceō From ex- (“out of, from”) + arceō (“enclose; ward off”).
Descendants
- Englishexercise
- Frenchexercer
- Italianesercire
- Portugueseexercer
- Spanishejercer
- Galicianexercer
In English words that came into English from exerceō
- exerciseexercitium
- exercitationexercitatio