adjectivethird-declension two-termination adjective
stabilis
stabilis (neuter stabile, comparative stabilior, superlative stabilissimus, adverb stabiliter)
Classical[ˈsta.bɪ.lɪs]Ecclesiastical[ˈstaː.bi.lis]
Meaning
- two terminationfirm, steadfast, steady, sure, stable, stationary (that stands firm)
- two terminationestablished, enduring, durable, immutable, lasting, everlasting, unwavering, unchanging
Cōnūbiō iungam stabilī propriamque dicābō.
“Joined in marriage, everlasting, and I shall dedicate [her to you as] your very own [wife].” (Juno tempts Aeolus to do her will by offering him marriage to Deiopea.)29 BCE – 19 BCE, Vergilius, Aeneis 1.73
Declension
| form | masculine | feminine | neuter |
|---|---|---|---|
| nominative | stabilis | stabilis | stabile |
| genitive | stabilis | stabilis | stabilis |
| dative | stabilī | stabilī | stabilī |
| accusative | stabilem | stabilem | stabile |
| ablative | stabilī | stabilī | stabilī |
| vocative | stabilis | stabilis | stabile |
| form | masculine | feminine | neuter |
|---|---|---|---|
| nominative | stabilēs | stabilēs | stabilia |
| genitive | stabilium | stabilium | stabilium |
| dative | stabilibus | stabilibus | stabilibus |
| accusative | stabilīs stabilēs | stabilīs stabilēs | stabilia |
| ablative | stabilibus | stabilibus | stabilibus |
| vocative | stabilēs | stabilēs | stabilia |
stăbĭlis, e, adj. sto, prop. where one can stand; hence, pregn.,
I. that stands firm; firm, steadfast, steady, stable (class.; esp. in the trop. sense; syn.: firmus, constans).
I. Lit.:
via plana et stabilis (opp. praeceps et lubrica), Cic. Fl. 42, 105: locus ad insistendum, Liv. 44, 5, 10: solum, id. 44, 9, 7: stabulum, Plaut. Aul. 2, 2, 56: domus, id. Merc. 3, 4, 68: medio sedet insula ponto, Ov. F. 4, 303: per stabilem ratem tamquam viam, Liv. 21, 28, 8: elephanti pondere ipso stabiles, id. 21, 28, 12: stabilior Romanus erat, was more firm, stood his ground better, id. 44, 35, 19; cf.: stabili gradu impetum hostium excipere, id. 6, 12, 8; Tac. H. 2, 35; cf.: Romani stabili pugnae assueti, Liv. 28, 2, 7: pugna, id. 31, 35, 6: acies, id. 30, 11, 9: proelium, Tac. A. 2, 21: quae domus tam stabilis, quae tam firma civitas est, quae? etc., Cic. Lael. 7, 23: stabilis pulsus, a steady pulse, Plin. 11, 37, 89, § 219: venae aquarum, steadily flowing, id. 30, 3, 28, § 48.—II. Trop., firm, enduring, durable, stable; immutable, unwavering; steadfast, intrepid (syn.:
firmus, constans, certus): fundamentum, Lucr. 5, 1121: amici firmi et stabiles et constantes, Cic. Lael. 17, 62: stabilem se in amicitiā praestare, id. ib. 17, 64: stabile et fixum et permanens bonum, id. Tusc. 5, 14, 40: decretum stabile, fixum, ratum, id. Ac. 2, 9, 27: stabilis certaque sententia (opp. errans et vaga), id. N. D. 2, 1, 2: urbs sedem stabilem non habebit, id. Marcell. 9, 29: matrimonium stabile et certum, id. Phil. 2, 18, 44: stabilis et certa possessio, id. Lael. 15, 55: praecepta firma, stabilia, id. Off. 1, 2, 6: opinio, id. N. D. 2, 2, 5: oratio stabilis ac non mutata, id. Mil. 34, 92: nihil est tam ad diuturnitatem memoriae stabile quam, etc., id. de Or. 1, 28, 129: animus stabilis amicis, id. Inv. 1, 30, 47: virtus, Quae maneat stabili cum fugit illa (Fortuna) pede, Ov. Tr. 5, 14, 30.—Of springs: aquae certae, stabilesque et salubres, unfailing, perennial, Plin. 31, 3, 28, § 48: eam (summam voluptatem) tum adesse, cum dolor omnis absit: eam stabilem appellas (opp. in motu), i. e. a fixed state or condition, Cic. Fin. 2, 23, 75.—Of feet, syllables, etc., in verse: spondei, Hor. A. P. 256; so, pedes, dochmius, syllabae, etc., Quint. 9, 4, 97 sq.: stabilia probant, i. e. consisting of such feet, etc., id. 9, 4, 116.—Comp.: imperium stabilius, Ter. Ad. 1, 1, 41.—Sup.: quaestus stabilissimus, Cato, R. R. praef. fin.—* b. Stabile est, with subject - clause, like certum est, it is settled, it is decided:
profecto stabile'st, me patri aurum reddere, Plaut. Bacch. 3, 4, 25.—Hence, adv.: stăbĭlĭter (acc. to I.), firmly, durably, permanently (very rare): includatur tympanum, Vitr. 10, 14.—Comp.: fundare molem, Suet. Claud. 20.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
stabilis e, adj. with comp.
STA-, firm, steadfast, steady, stable, fixed : via: ad insistendum locus, L.: medio sedet insula ponto, O.: (elephanti) pondere ipso, L.: stabilior Romanus erat, stood his ground better , L.: stabili pugnae adsueti, i. e. the hand-to-hand fighting of infantry , L.: acies, L.: domus.—Fig., firm, enduring, durable, stable, lasting, immutable, unwavering, steadfast : amici: decretum: urbs sedem stabilem non habebit: possessio: praecepta: animus amicis: virtus, Quae maneat stabili pede, O.: Spondei, steady in movement , H.: imperium stabilius, T.—Plur n . as subst, the permanent : stabilia (meliora) incertis.
Origins
- Proto-Indo-European*steh₂-
- Proto-Indo-European*sth₂éh₁yeti
- Proto-Italic*staējō
- Proto-Italic*staēō
- Proto-Italic*staðlis?
- Latinstabilis
By surface analysis, stō (“ to stand (still), remain standing, be upright, be erect”) + -bilis. Poultney compares the term to Umbrian 𐌔𐌕𐌀𐌚𐌋𐌉 (stafli) and reconstructs Proto-Italic *staðlis, though De Vaan leaves the etymology of the Umbrian term as uncertain.
Elsewhere
- Catalanestable
- Englishstabile
- Frenchstable
- Germanstabil
- Italianstabile
- Englishstablefrom Old French estable
- Occitanestablefrom Old Occitan estable
- Romanianstabil
- Venetanstabiłe
- Bulgarianстабилен
West Iberian
- Portugueseestávelfrom Old Galician-Portuguese estavel
- Spanishestablefrom Old Spanish estabile
- Asturianestable
- Galicianestablefrom Old Galician-Portuguese estavel
- Galicianestábelfrom Old Galician-Portuguese estavel
Balkan Romance
- Romanianstavăr
Rhaeto-Romance
- Romanshstabel