noun · masculinefourth declension
sēnsus
sēnsus m (genitive sēnsūs)
Classical[ˈsẽː.sʊs]Ecclesiastical[ˈsɛn.sus]
№ 793 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary
Meaning
- perception, feeling, sensation
- capability of feeling, ability to perceive; sense
- opinion, thought, sense, view
- usuallycommon feelings of humanity; moral sense, taste, discretion, tact in intercourse with men
- poetic(of the thinking faculty) sense, understanding, mind, reason
Quod equidem in vestrae gloriae sensibus caelesti conlatum munere mystica regenerationis vestrae purgatio patenter innuit.
This, by god's workings, the mystical purification of your regeneration shows clearly how it has been bestowed upon your highness' mind.672 CE – 735 CE, Beda Presbyter, Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum II.11 - abstractpoeticsense, idea, notion, meaning, signification
- concretepoeticthought expressed in words; sentence, period
Latīnē defined in Latin in our graded readers
quō sentīmus: oculīs vidēmus, auribus audīmus, nāsō et manibus sentīmus.sēnsus -ūs m — in Mille Verba, Corpus Hūmānum
significātiō, sententiasēnsus -ūs (m) — in Evangelium secundum Matthaeum, ch. 11
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | sēnsus sēnsiculus | sēnsūs sēnsiculī |
| genitive | sēnsūs sēnsiculī | sēnsuum sēnsiculōrum |
| dative | sēnsuī sēnsiculō | sēnsibus sēnsiculīs, sēnsīs |
| accusative | sēnsum sēnsiculum | sēnsūs sēnsiculōs |
| ablative | sēnsū sēnsiculō | sēnsibus sēnsiculīs, sēnsīs |
| vocative | sēnsus sēnsicule | sēnsūs sēnsiculī |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- sensibus percipi
- to be perceptible to the senses.
- sensibus praeditum esse
- to be endowed with sense.
- aliquid a sensibus meis abhorret
- something offends my instincts, goes against the grain.
- sensibus or sub sensus subiectum esse
- to come within the sphere of the senses.
- sevocare mentem a sensibus (De Nat. D. 3. 8. 21)
- to free one's mind from the influences of the senses.
- res sensibus or oculis subiectae (De Fin. 5. 12. 36)
- the world of sense, the visible world.
sensus, a, um, Part. of sentio.
sensus, ūs, m. sentio,
I. the faculty or power of perceiving, perception, feeling, sensation, sense, etc.
I. Corporeal, perception, feeling, sensation:
omne animal sensus habet: sentit igitur et calida et frigida et dulcia et amara, nec potest ullo sensu jucunda accipere et non accipere contraria: si igitur voluptatis sensum capit, doloris etiam capit. etc., Cic. N. D. 3, 13, 32: moriendi sensum celeritas abstulit, id. Lael. 3, 12: si quis est sensus in morte, id. Phil. 9, 6, 13: (Niobe) posuit sensum saxea facta mali, Ov. P. 1, 2, 32: sensum voluptatemque percipere, Plin. Ep. 1, 10, 12. —B. A sense, capacity for feeling:
ut idem interitus sit animorum et corporum nec ullus sensus maneat, etc., Cic. Lael. 4, 14: tactus corporis est sensus, Lucr. 2, 435: oculorum, id. 3, 361; so, oculorum, aurium, Cic. Tusc. 5, 38, 111; id. Fin. 2, 16, 52; id. Div. 2, 52, 107; cf. videndi, id. de Or. 2, 87, 357: audiendi, id. Rep. 6, 18, 19: quod neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest, id. Or. 2, 8: quamquam oriretur (tertia philosophiae pars) a sensibus, tamen non esse judicium veritatis in sensibus, id. Ac. 1, 8, 30: res subjectae sensibus, id. ib. 1, 8, 31: gustatus, qui est sensus ex omnibus maxime voluptarius, id. de Or. 3, 25, 99: sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite et facti et conlocati sunt, id. N. D. 2, 56, 140: omne animal sensus habet, id. ib. 3, 13, 32: carent conchae visu, omnique sensu alio quam cibi et periculi, Plin. 9, 30, 48, § 90: ab eā parte opus orsus, ut a sensu ejus, averteret, Curt. 4, 6, 9.—II. Mental, feeling, sentiment, emotion, affection; sense, understanding, capacity; humor, inclination, disposition, frame of mind, etc.:
ipse in commovendis judicibus eis ipsis sensibus, ad quos illos adducere vellem, permoverer, Cic. de Or. 2, 45, 189: an vos quoque hic innocentium cruciatus pari sensu doloris adficit? Cic. Verr. 2, 5, 46, § 123: vestri sensus ignarus, id. Mil. 27, 72: humanitatis, Cic. Verr. 2, 1, 18, § 47; id. Rosc. Am. 53, 154: applicatio animi cum quodam sensu amandi ... ut facile earum (bestiarum) sensus appareat ... sensus amoris exsistit, etc., id. Lael. 8, 27; cf.: ipsi intellegamus naturā gigni sensum diligendi, id. ib. 9, 32: meus me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet, id. Fam. 5, 2, 10: utere argumento ipse sensus tui, id. Rep. 1, 38, 59: nihil est tam molle, tam aut fragile aut flexibile quam voluntas erga nos sensusque civium, id. Mil. 16, 42: quae mihi indigna et intolerabilia videntur, ea pro me ipso et animi mei sensu ac dolore pronuntio, id. Rosc. Am. 44, 129.—2. Opinion, thought, sense, view:
animi, Cic. de Or. 2, 35, 148: valde mihi placebat sensus ejus de re publicā, id. Att. 15, 7: (orator) ita peragrat per animos hominum, ita sensus mentesque pertractat, ut, etc., id. de Or. 1, 51, 222 sq.: qui est iste tuus sensus, quae cogitatio? Brutos ut non probes, Antonios probes? id. Phil. 10, 2, 4: dissidenti sensus suos aperire, Nep. Dion, 8, 2: sensus reconditi, Plin. Ep. 2, 3, 2.— 3. Esp., the common feelings of humanity, the moral sense, taste, discretion, tact in intercourse with men, often called in full sensus communis (sometimes with hominum), and often in other phrases of similar force:
ut in ceteris (artium studiis) id maxime excellat, quod longissime sit ab imperitorum intellegentiā sensuque disjunctum, in dicendo autem vitium vel maximum sit a volgari genere orationis atque a consuetudine communis sensus abhorrere, Cic. de Or. 1, 3, 12: quae versantur in sensu hominum communi, id. ib. 2, 16, 68; id. Planc. 13, 31: communis ille sensus in aliis fortasse latuit, id. ib. 14, 34; Hor. S. 1, 3, 66: sit in beneficio sensus communis, Sen. Ben. 1, 12, 3; id. Ep. 5, 4; 105, 3; Quint. 1, 2, 20: rarus sensus communis in illā fortunā, Juv. 8, 73. —Plur., Cic. Clu. 6, 17: ea sunt in communibus infixa sensibus, id. de Or. 3, 50, 195; so, vulgaris popularisque sensus, id. ib. 1, 23, 108: haec oratio longe a nostris sensibus abhorrebat, id. ib. 1, 18, 83; cf.: mirari solebam istum in his ipsis rebus aliquem sensum habere, quem scirem nullā in re quicquam simile hominis habere, Cic. Verr. 2, 4, 14, § 33.—B. Transf. (in the poets, and also in prose after the Aug. per.), of the thinking faculty, sense, understanding, mind, reason (syn.: mens, ratio).
1. In gen. (rare):
misero quod omnes Eripit sensus mihi, Cat. 51, 6; cf.: tibi sensibus ereptis mens excidit, id. 66, 25; Ov. M. 3, 631; 14, 178: (quibus fortuna) sensum communem abstulit, common sense, Phaedr. 1, 7, 4 (in another signif., v. supra, II. A. fin., and infra, 2. fin.): eam personam, quae furore detenta est, quia sensum non habet, etc., Dig. 24, 3, 22, § 7: nec potest animal injuriam fecisse, quod sensu caret, ib. 9, 1, 1, § 3.—2. In partic., of discourse.
a. Abstr., sense, idea, notion, meaning, signification (syn.: sententia, notio, significatio, vis; poet. and post-Aug.; freq. in Quint.): nec testamenti potuit sensus colligi, Phaedr. 4, 5, 19:
verba, quibus voces sensusque notarent, Hor. S. 1, 3, 103: is verbi sensus, Ov. F. 5, 484: quae verbis aperta occultos sensus habent, Quint. 8, 2, 20: ambiguitas, quae turbare potest sensum, id. 8, 2, 16: verba duos sensus significantia, id. 6, 3, 48: ἀλληγορία aliud verbis, aliud sensu ostendit, id. 8, 6, 44: Pomponium sensibus celebrem, verbis rudem, Vell. 2, 9, 5: horum versuum sensus atque ordo sic, opinor, est, Gell. 7, 2, 10: egregie dicta circa eumdem sensum tria, Sen. Ep. 7, 10.—Introducing a quotation: erat autem litterarum sensus hujusmodi, Amm. 20, 8, 4.—With gen. person: salvo modo poëtae sensu, the meaning, Quint. 1, 9, 2.—b. Concr., a thought expressed in words, a sentence, period (postAug.):
sensus omnis habet suum finem, poscitque naturale intervallum, quo a sequentis initio dividatur, Quint. 9, 4, 61; 7, 10, 16; cf. id. 11, 2, 20: puer ut sciat, ubi claudatur sensus, id. 1, 8, 1: ridendi, qui velut leges prooemiis omnibus dederunt, ut intra quattuor sensus terminarentur, id. 4, 1, 62: verbo sensum cludere multo optimum est, id. 9, 4, 26 et saep.—Hence, communes sensus (corresp. with loci), commonplaces, Tac. Or. 31.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
sēnsus
P. of sentio; see also sensa.
sēnsus ūs, m
SENT-, a perceiving, observation : utere igitur argumento tute ipse sensūs tui, accept a proof from your own experience : oppidanos a sensu eius (operis) avertere, Cu.— A power of perceiving, perception, feeling, sensation, sense, consciousness : doloris: moriundi sensum celeritas abstulit: (Niobe) posuit sensum, saxea facta, mali, O.— A sense, special sense : ut nec ullus sensus maneat: oculorum: neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi: gustatus, qui est sensus maxime voluptarius: sensūs in capite conlocati sunt.— Feeling, sentiment, emotion, inclination, disposition : ipse in commovendis iudicibus eis ipsis sensibus permoveri: vestri sensūs ignarus: amandi . . . amoris: meus me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet: erga nos sensus civium.— An opinion, thought, sense, view, notion : animi: sensus eius de re p.: dissidenti sensūs suos aperire, N.: in his ipsis rebus aliquem sensum habere.— A habit of mind, mode of thinking, notion, taste : volgaris popularisque: haec oratio longe a nostris sensibus abhorrebat.—Esp., with communis, a general mode of thinking, prevailing notion, common insight, common sense : id a consuetudine communis sensūs abhorrere: quae versantur in sensu hominis communi: Communi sensu plane caret, H.: quod in communibus hominum sensibus positum est: ex communibus sensibus ducta oratio, from the usual lines of thought , Ta. — Consciousness, sense, understanding : a mero redeant in pectora sensūs, O.: nisi si timor abstulit omnem Sensum animumque, O.— Sense, idea, meaning, signification : testamenti, Ph.: verba, quibus voces sensūsque notarent, H.: verbi, O.
Origins
Proto-Indo-European *sent-der. Proto-Italic *sentiō Latin sentiō Proto-Indo-European *-tus Proto-Italic *-tus Latin -tus Latin sēnsus From sentiō (“feel, hear, see, perceive”) + -tus (action noun suffix).
Elsewhere
- Occitansensfrom Old Occitan sens
- Portuguesesenso
- Romaniansens
- Galiciansenso
- Idosensofrom Esperanto senso
- Old Frenchsens
- Old Frenchsen
- Old Frenchsan
- Irishsiansfrom Old Irish síans
- Polishsensfrom Old Polish sens
Ibero-Romance
- Portuguesesisofrom Old Galician-Portuguese siso
- Spanishseso
- Galiciansisofrom Old Galician-Portuguese siso
Italo-Romance
- Italiansenso
- Corsicansensu
- Siciliansenzu
In English words that came into English from sēnsus
- sensesēnsus
- sensationsēnsus
- sensualsensualis
- sensuoussēnsus
- sensatesensatus
- sensuistsēnsus
- sensifacientsēnsus
- sensiferoussensifer
- sensuismsēnsus
- sensificsensificus