noun · masculinethird declension
pānis
pānis m (genitive pānis)
Classical[ˈpaː.nɪs]Ecclesiastical[ˈpaː.nis]
Mille Verba core vocabulary
Meaning
- bread, loaf
Pānem nostrum quotīdiānum dā nōbīs hodiē.
Give us this day our daily bread.Quid quaeris? Vivo et regno, simul ista reliqui Quae vos ad caelum fertis rumore secundo, Utque sacerdotis fugitivus liba recuso,
What do you want from me? I live, I am my own master, I left behind the self same things you by common approval so eagerly covet, like the fugitive I have no right to the priest's blessed cake, but bread will quench my hunger over any honeyed delicacy.20 BCE – 14 BCE, Horatius, Epistulae IX.9–11 - figurativelyfood or nourishment in general, whether physical or spiritual
- a mass in the shape of a loaf
Latīnē defined in Latin in our graded readers
cibus prīmus hominum, quī ex frūmentō fit et coquitur; in tabulā pānis in mēnsā iacet.pānis -is m — in Mille Verba, Domus et Familia
cibus ex frūmentōpānis -is (m) — in Evangelium secundum Matthaeum, ch. 2, 12
cibus ē frūmentōpānis -is (m) — in Evangelium secundum Marcum, ch. 4
cibus ex frūmentō factuspānis -is (m) — in Metamorphoses I, †
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | pānis | pānēs |
| genitive | pānis | pānium pānum |
| dative | pānī | pānibus |
| accusative | pānem | pānēs pānīs |
| ablative | pāne | pānibus |
| vocative | pānis | pānēs |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- panis cibarius
- ordinary bread.
- dare venenum in pane
- to give a person poison in bread.
pānis, is, m. (
I. neutr. collat. form pāne, is, Plaut. ap. Non. 218, 12, and Charis. p. 69 and 114 P.; v. infra; cf.
also: non item apud vos est positum hoc pane et hic panis? etc., Arn. 1, 36.—In gen. plur., panium, acc. to Caes. ap. Charis. p. 69 and 114 P.; panuin, acc. to Prisc. p. 771 P.) [from the root pa, to feed; whence also πάομαι, pabulum, and pasco], bread, a loaf. I. Lit.:
tunc farinam aquā sparsit et assiduā tractatione perdomuit finxitque panem, etc., Sen. Ep. 90, 23: a pistore panem petimus, vinum ex oenopolio, Plaut. As. 1, 3, 48: haec sunt ventris stabilimenta: pane et arsā bubulā, etc., id. Curc. 2, 3, 88: quin tu rogas, Purpureum panem an puniceum soleam ego esse, id. Men. 5, 5, 19: sordidus, id. As. 1, 2, 16: panis rubidus, id. Cas. 2, 5, 1: cibarius panis, coarse bread (v. cibarius), Cic. Tusc. 5, 34, 97: secundus, black bread, Hor. Ep. 2, 1, 123: ater, Ter. Eun. 5, 4, 17: durus ac sordidus, Sen. Ep. 119, 3: siccus, dry bread, id. ib. 83, 6: panis plebeius, siligneus, id. ib. 119, 3; cf.: panis tener et niveus mollique siligine factus, Juv. 5, 70: vetus aut nauticus, Plin. 22, 25, 68, § 138: lapidosus, Hor. S. 1, 5, 91: fermentatus, Vulg. Lev 7, 13: azymus, id. Exod. 29, 2: subcinericus, id. ib. 12, 39: oleatus, id. Num. 11, 8: mollia panis, the crumb, Plin. 13, 12, 26, § 82: panis crusta, the crust, id. 29, 4, 23, § 75: bucella panis, a mouthful, Vulg. Gen. 18, 5: mucida caerulei panis consumere frusta, Juv. 14, 128.—B. In partic., a loaf:
comesse panem tres pedes latum potes, Plaut. Bacch. 4, 1, 8: bini panes, id. Pers. 4, 3, 2: ex hoc effectos panes, jaciebant, etc., Caes. B. C. 3, 48, 2: panes et opsonia, Suet. Calig. 37: panes quos coxerat tradidit, Vulg. Gen. 27, 17: tortam panis unius, id. Exod. 29, 23: quinque panes, id. Johan. 6, 9: cum esuriente panem suum dividere, Sen. Ep. 95, 51: frange esurienti panem tuum, Vulg. Isa. 58, 7.—Hence, II. Transf.
1. Food in general:
non in solo pane vivit homo, Vulg. Luc. 4, 4; id. 2 Thess. 3, 12; and trop. of food for the soul, spiritual nourishment: ego sum panis vitae, the food which gives life, id. Johan. 6, 48; 6, 51, etc.—2. A mass in the shape of a loaf, a loaf:
panes aeris, Plin. 34, 11, 24, § 107: aut panes viridantis aphronitri, Stat. S. 4, 9, 37.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
pānis is, m
1 PA-, bread, a loaf : panem in dies mercari, S.: cibarius, coarse bread : secundus, black bread , H.: ater, T.: niveus, Iu.: lapidosus, H.— A loaf, lump, mass : ex hoc effectos panes iaciebant, etc., Cs.
Origins
Of uncertain origin. Usually explained as a derivation of Proto-Indo-European *peh₂- (“to graze”), via earlier Proto-Italic *pāstnis (compare pāstillus (“cake, pastille”) and supine pāstum). However, compare pānus, pānicum (“ear of millet”).
Insular Romance
- Sardinianpane
- Sardinianpani
Balkano-Romance
- Romanianpâine
- Romanianpâne
- Aromanianpãni
- Aromanianpãne
- Aromanianpeni
- Istro-Romanianpăre
- Megleno-Romanianpǫini
- Megleno-Romanianpoini
Gallo-Romance
- Occitanpan
- Catalanpafrom Old Catalan pan
- Franco-Provençalpan
- Old Frenchpain
Ibero-Romance
- Portuguesepãofrom Old Galician-Portuguese pan
- Spanishpanfrom Old Spanish pan
- Aragonesepan
- Asturianpan
- Leonesepan
- Mirandesepan
- Falapanfrom Old Galician-Portuguese pan
- Galicianpanfrom Old Galician-Portuguese pan
- Ladinopanfrom Old Spanish pan
- Ladinoפאןfrom Old Spanish pan
Italo-Dalmatian
- Italianpane
- Corsicanpane
- Corsicanpanu
- Dalmatianpun
- Dalmatianpen
- Dalmatianpuan
- Istriotpan
- Neapolitanpane
- Sicilianpani
- Venetanpan
Rhaeto-Romance
- Friulianpan
- Ladinpan
- Romanshpaun
- Romanshpan
- Romanshpang
- Romanshpàn
Gallo-Italic
- Emilianpan
- Ligurianpan
- Lombardpan
- Lombardpagn
- Piedmontesepan
- Romagnolpen
- Romagnolpâ
Borrowings
- Armenianպանfrom Ancient Greek πᾶνις