Dē Servīs

Duae epistulae hodiernae dē servīs sunt — et antequam eās legis, ūnum tenē, lēctor: Rōma servōs habēbat; Plīnius servōs habēbat; nēmō Rōmānōrum, nē optimus quidem, id iūstumne esset umquam rogāvit. Intrā illum mundum tamen Plīnius aliter ēgit quam plērīque — quantō aliter, tū ipse iūdicābis. Prīma epistula ā dolōre incipit: “Cōnfēcērunt mē īnfirmitātēs meōrum, mortēs etiam — et quidem iuvenum.” Servī eius aegrōtant, moriuntur — iuvenēs! — et dominus sē “cōnfectum” dīcit. Duo tamen sōlācia habet, “nēquāquam paria tantō dolōrī — sōlācia tamen.” Prīmum: “facilitās manūmittendī: videor enim nōn omnīnō immātūrōs perdidisse, quōs iam līberōs perdidī.” Quid est manūmittere? Manūmittere est servum līberum facere: ē manū (potestāte dominī) ēmittere! Quid est immātūrus? Immātūrus est nōndum mātūrus, ante tempus: mors immātūra est mors iuvenis. Plīnius ergō servōs aegrōs cito manūmittit — ut līberī moriantur: mors eōrum “minus immātūra” vidētur, quia saltem lībertātem gustāvērunt. Alterum sōlācium mīrābilius: “permittō servīs quoque quasi testāmenta facere — eaque ut lēgitima custōdiō!” Servī iūre Rōmānō nihil possidēbant, nihil lēgāre poterant: apud Plīnium tamen “testāmenta” scrībunt — et ille pāret ut iussus: “mandant rogantque quod vīsum: dīvidunt, dōnant, relinquunt — dumtaxat intrā domum.” Quid est dumtaxat? Dumtaxat est “modo, nōn ultrā”: intrā domum tantum. Et ratiō sequitur, sententia magna: “nam servīs rēs pūblica quaedam et quasi cīvitās domus est.” Domus servō prō patriā est: intrā eam cīvis est, extrā eam nihil.

• manūmittō -ere servum līberum faciō
• immātūrus -a -um ante tempus, nōndum mātūrus
• dumtaxat modo, nōn ultrā
• pāreō ut iussus oboediō quasi imperātus