LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
noun · masculinefourth declension

tumultus

tumultus m (genitive tumultūs)
Classical[tʊˈmʊɫ.tʊs]Ecclesiastical[tuˈmul.tus]
Mille Verba core vocabulary

Meaning

  1. masculinean uproar; bustle, violent commotion, disturbance, tumult; turmoil, panic
  2. masculinea storm, tempest, thunderclap
  3. masculinea sudden outbreak of violence or an impending war; civil war; insurrection, riot, rebellion, sedition, tumult
  4. masculinedisturbance, disquietude, agitation; excitement, anxiety; fear, panic
  5. masculineconfusion, muddle, disorder

Latīnē defined in Latin in our graded readers

clāmor et mōtus turbae; urbs in tumultū.
tumultus -ūs m — in Mille Verba, Urbs et Aedificia
uproar
tumultus — in Seneca, ch. XIV

Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms

Turbæ · Tumultus · Seditio · Secessio · Deficere · Desciscere

Turbæ and tumultus denote the civil broils of public life; turbæ (τύρβη) interruptions of public order; tumultus (from tumere) of the public peace; whereas seditio and secessio are political commotions, in consequence of decided, evident differences of opinion, and of conflicting principles; seditio (from se and ire) when concord is first disturbed, and the parties as yet contend with words only; secessio, when the prospect of reconciliation is already given up, and the parties either stand opposite each other, ready to come to blows, or, at least, have broken off all connection with each other. 2. The seditiosi and secedentes are citizens and members of a free community, and only suspend public concord; whereas the deficientes and desciscentes break a compact, because, either as subjected states they rebel, or as allies fall off; deficere, as the most general expression, represents the falling off, in a moral point of view, as a treacherous, fickle, cowardly desertion; desciscere (from scindere) in a political point of view, as an alteration in the constitution and political system. (v. 363.)

Declension

declension
formsingularplural
nominativetumultustumultūs
genitivetumultūstumultuum
dativetumultuītumultibus
accusativetumultumtumultūs
ablativetumultūtumultibus
vocativetumultustumultūs

Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book

tumultum sedare (B. C. 3. 18. 3)
to quell an outbreak.

tŭmultus, ūs (
I. gen. tumulti, Enn., Att., Afran., Turp., and Pompon. ap. Non. 489, 29 sq.; Plaut. Cas. 3, 5, 22; id. Poen. 1, 1, 79; Ter. And. 2, 2, 28; id. Hec. 3, 2, 21; Sall. C. 59, 5), m. Sanscr. tumalas, tumulas, disturbing; cf. tumeo, an uproar, bustle, violent commotion, disturbance, tumult (freq. and class.; cf.: turba, perturbatio).
I. Lit.
A. In gen.: quid hoc hic clamoris, quid hoc hic tumulti est? Enn. ap. Non. 489, 29 (Trag. v. 204 Vahl.): quis sonitu ac tumultu tanto nomine nominat me atque pulsat aedes? Plaut. Bacch. 5, 2, 1: magno cum strepitu ac tumultu castris egressi, Caes. B. G. 2, 11; so with strepitus, id. ib. 6, 7; Liv. 25, 23, 17: cum omnia terrore ac tumultu streperent, id. 25, 25, 9: arx inter tumultum capta est, id. 28, 19, 18: numquae trepidatio? numqui tumultus? Cic. Dejot. 7, 20; so with trepidatio, Liv. 25, 13, 10: urbi, sine vestro motu ac sine ullo tumultu, satis esset praesidii, Cic. Cat. 2, 12, 26: turbae ac tumultūs concitatores, Liv. 25, 4, 10: repentino tumultu perterriti, Caes. B. G. 7, 47: tumultu armorum et cantuum truces, Tac. A. 4, 47: verborum, id. H. 1, 85: Acheron rapitur tumultu ingenti, Sen. Herc. Fur. 714: urbis, Tib. 2, 3, 43.— Plur.: inque repentinos convivia versa tumultus, Ov. M. 5, 5: ille caecos instare tumultus Saepe monet, Verg. G. 1, 464: canunt ignes subitosque tumultus, Manil. 1, 894: novos moveat F ortuna tumultus, Hor. S. 2, 2, 126.—
2. Of thunder, storm, etc.: tremendo Juppiter ipse ruens tumultu, i. e. the roar of thunder, Hor. C. 1, 16, 12; cf. Ov. M. 3, 308: vides, quanto trepidet tumultu Pronus Orion, storm, tempest, Hor. C. 3, 27, 17: (me) per Aegaeos tumultus Aura feret, id. ib. 3, 29, 63: pelagi caelique, Luc. 5, 592: maris, Sen. Herc. Fur. 1091.—
3. Of the body: stomacho tumultum Lenta feret pituita, i. e. a rumbling of the bowels, Hor. S. 2, 2, 75; Sen. Thyest. 999.—
B. In partic.
1. In milit. lang., a sudden or impending war, civil war, insurrection, tumult, sedition, rebellion: potest enim esse bellum ut tumultus non sit, tumultus esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta, ut major timor oriatur? unde etiam nomen ductum est tumultus. Itaque majores nostri tumultum Italicum, quod erat domesticus; tumultum Gallicum, quod erat Italiae finitimus, praeterea nullum nominabant. Gravius autem tumultum esse quam bellum hinc intellegi licet, quod bello vacationes valent, tumultu non valent, Cic. Phil. 8, 1, 2 sq.: censeo tumultum decerni, that a state of civil war be proclaimed, id. ib. 5, 12, 31: Bojorum gentem ad rebellionem spectare: ob eas res tumultum esse decrevit senatus, Liv. 34, 56, 11; and: tumultūs Gallici causā, id. 7, 9, 6: factum nuper in Italiā, servili tumultu, Caes. B. G. 1, 40: sedato tandem Istrico tumultu, Liv. 41, 6, 1: in Sardiniā magnum tumultum esse cognitum est, id. 41, 6, 5: hostilis, Tac. A. 4, 29: remedium tumultūs fuit alius tumultus, id. H. 2, 68: repentino tumultu excitae, Just. 2, 4, 22; Flor. 3, 19, 2: tumultus magis quam proelium fuit, Curt. 6, 5, 12.—
2. Excitement, anxiety: supremo die exquirens, an jam de se tumultus foris esset, Suet. Aug. 99: alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere, Sall. J. 53, 7; cf.: cui lapis externus curae est, urbisque tumultus, Tib. 2, 3, 43.—
II. Trop. (poet. and in post-Aug. prose).
A. Disturbance, disquietude, agitation, tumult of the mind or feelings: tumultus Mentis, Hor. C. 2, 16, 10; Luc. 7, 183: pulsata tumultu pectora, Petr. poët. 123: sceleris tumultus, Hor. S. 2, 3, 208.—
B. Of speech, confusion, disorder: sermonis, Plin. 7, 12, 10, § 55: criminum, Quint. Decl. 1, 4.

Origins

Akin to tumulus. Cognates include Sanskrit तुमुल (tumula).

Descendants
  • Catalantumult
  • Englishtumult
  • Englishtumultus
  • Frenchtumulte
  • GermanTumult
  • Italiantumulto
  • Portuguesetumulto
  • Spanishtumulto
  • Polishtumult

In English words that came into English from tumultus

  • tumulttumultus
  • tumultuoustumultuōsus
  • tumultuatetumultuātus

Quick answers

What does tumultus mean in Latin?
tumultus, a noun, means “an uproar; bustle, violent commotion, disturbance, tumult; turmoil, panic”.
What is the genitive of tumultus?
The genitive singular is tumultūs. tumultus is masculine, fourth declension.
How do you pronounce tumultus?
In classical Latin, [tʊˈmʊɫ.tʊs]; in ecclesiastical (church) Latin, [tuˈmul.tus].
Which English words come from tumultus?
English words that go back to Latin tumultus include tumult, tumultuous and tumultuate.