Proelium Ultimum

Posterō diē Gallī, equitātū ex castrīs ēductō, omnem eam plānitiem tria mīlia passuum complent. Caesar equitātum suum ēdūcī et proelium committī iubet. Et nunc vidē theātrum quāle numquam fuit: erat ex omnibus castrīs, quae summum undique iugum tenēbant, dēspectus, atque omnēs mīlitēs intentī pugnae prōventum exspectābant. Quid est prōventus? Prōventus est ēventus, exitus reī. Ex oppidō spectant octōgintā mīlia; ex collibus ducenta quīnquāgintā; ex vāllō quīnquāgintā mīlia Rōmānōrum: trecenta mīlia hominum ūnam pugnam equestrem spectant. Quod in cōnspectū omnium rēs gerēbātur neque rēctē ac turpiter factum cēlārī poterat, utrōsque et laudis cupiditās et timor ignōminiae ad virtūtem excitābant. Nēmō fugit ubi māter spectat, nēmō cessat ubi imperātor videt: pudor fortissimus dux est. Gallī inter equitēs sagittāriōs expedītōsque interiēcerant, quī suīs cēdentibus succurrerent: ab hīs complūrēs dē imprōvīsō vulnerātī proeliō excēdēbant. Cum ā merīdiē prope ad sōlis occāsum dubiā victōriā pugnārētur — Germānī ūnā in parte cōnfertīs turmīs in hostēs impetum fēcērunt eōsque prōpulērunt; quibus in fugam coniectīs, sagittāriī circumventī interfectīque sunt. Tertium iam Germānī! At eī quī ab Alesiā prōcesserant maestī, prope victōriā dēspērātā, sē in oppidum recēpērunt. Quid est maestus? Maestus est trīstis, dolōre plēnus. Prīmus āctus fīnītus: in campō apertō Gallia vincere nōn potest. Restant tenebrae — et ars.

prōventus -ūs (m) exitus reī, fortūna
maestus -a -um trīstis, dolōre plēnus
dubiā victōriā incertō adhūc exitū
in cōnspectū omnium omnibus spectantibus
cēlārī (cēlō) occultārī, nōn vidērī
occāsum (occāsus, m) sōlis occāsus = cum sōl cadit; vesper