Discordia Haeduōrum
Caesar Avaricī complūrēs diēs commorātus, summamque ibi cōpiam frūmentī nactus, exercitum ex labōre atque inopiā refēcit. Iam prope hieme cōnfectā, cum ad hostem proficīscī cōnstituisset — lēgātī ad eum prīncipēs Haeduōrum veniunt ōrātum ut maximē necessāriō tempore cīvitātī subveniat. Quid accidit? Summō esse in perīculō rem: cum singulī magistrātūs antīquitus creārī atque rēgiam potestātem annum obtinēre cōnsuēssent, duo magistrātum gerunt, et sē uterque eōrum lēgibus creātum esse dīcit! Duo rēgēs annuī in ūnā cīvitāte: alter Convictolitāvis, flōrēns adulēscēns; alter Cotus, antīquissimā familiā nātus. Cīvitātem esse omnem in armīs, dīvīsum senātum, dīvīsum populum. Sī diūtius alātur contrōversia, fore utī pars cum parte cīvitātis cōnflīgat. Caesar — etsī ā bellō discēdere dētrīmentōsum esse exīstimābat — tamen, nē tanta cīvitās ad vim atque arma dēscenderet atque ea pars quae minus sibi cōnfīderet auxilia ā Vercingetorīge arcesseret, huic reī praevertendum exīstimāvit. Quid est dētrīmentōsus? Dētrīmentōsus est damnōsus, quī damnum affert. Ecce Caesar disceptātor: nōn iam imperātor sed iūdex inter Gallōs! Quid est disceptātor? Disceptātor est arbiter, quī inter duōs contendentēs iūdicat. Et quod lēgibus Haeduōrum summō magistrātuī ex fīnibus excēdere nōn licēbat — nē quid dē iūre eōrum dēminuisse vidērētur — ipse in Haeduōs proficīscitur senātumque omnem ad sē Decetiam ēvocat. Cognōscit: Cotum ā frātre suō renūntiātum esse, aliō locō, aliō tempore atque oportuerit, paucīs clam convocātīs — cum lēgēs duo ex ūnā familiā, vīvō utrōque, nōn sōlum magistrātūs creārī vetārent sed etiam in senātū esse prohibērent! Cotum imperium dēpōnere coēgit; Convictolitāvem, quī per sacerdōtēs mōre cīvitātis intermissīs magistrātibus esset creātus, potestātem obtinēre iussit. Iūs vīcit, ut vidēbātur. Sed tenē nōmen Convictolitāvis, lēctor: hominem quem Caesar rēgem fēcit — mox vidēbis quam grātus fuerit.
- dētrīmentōsus -a -um damnōsus
- disceptātor -ōris (m) iūdex inter duōs
- vīvō utrōque dum uterque vīvit
- intermissīs magistrātibus cum nūllī magistrātūs essent
- creārī (creō) magistrātum creāre = magistrātum facere
- flōrēns (flōs) ut flōs validus; iuvenis potēns