Valē Plīnī
Nōlumus tē, lēctor, in Bīthȳniā relinquere — inter tabulās et ductūs et quaestiōnēs. Ultimum diem cum Plīniō aliter agēmus: diem aestīvum, in Tuscīs, in vīllā eius alterā (nam praeter Laurentīnum etiam in Etrūriā vīllam habēbat, sub Appennīnō montē). Iuvenis amīcus, Fuscus nōmine, quaesīverat: quōmodo diēs tuōs in Tuscīs dispōnis? Et Plīnius respondet — et respōnsum eius pulcherrima imāgō est vītae litterātae, quālem nēmō umquam melius dēscrīpsit. “Ēvigilō cum libuit, plērumque circā hōram prīmam, saepe ante, tardius rārō.” Quid est ēvigilāre? Ēvigilāre est ē somnō exsurgere, vigilāre incipere: cum libuit — cum placuit! Nūllus servus eum excitat; nātūra ipsa. Et tum — rem mīram audī: “Clausae fenestrae manent.” Fenestrae (aperta in pariete, per quae lūx intrat) clausae manent! Cūr in tenebrīs iacet? “Mīrē enim silentiō et tenebrīs ab iīs quae āvocant abductus, et līber et mihi relictus, nōn oculōs animō sed animum oculīs sequor.” Quid est āvocāre? Āvocāre est animum ab rē abdūcere, distrahere. In tenebrīs nihil animum āvocat: ergō animus līber est, suus. Nōn oculōs animō sed animum oculīs sequor — oculī enim, quotiēns alia nōn vident, eadem vident quae mēns! In tenebrīs cōgitat, verba compōnit, ēmendat — “scrībentī ēmendantīque similis” — sine cērā, sine stilō: tōtum opus in animō! Deinde: “Notārium vocō et, diē admissō, quae fōrmāveram dictō.” Quid est notārius? Notārius est servus quī notīs celeriter scrībit — verba volantia manū capit. Quid est dictāre? Dictāre est verba prōnūntiāre alterī scrībenda. Fenestrae aperiuntur, diēs admittitur, notārius venit — et Plīnius dictat quae in tenebrīs fōrmāverat. Sīc nāscēbantur epistulae quās lēgistī.
- ēvigilō -āre ē somnō exsurgō
- āvocō -āre animum abdūcō
- notārius -ī (m) servus notīs scrībēns
- dictō -āre prōnūntiō scrībenda