adjectivefirst/second-declension adjective
iūstus
iūstus (feminine iūsta, neuter iūstum, comparative iūstior, superlative iūstissimus)
Classical[ˈjuːs.tʊs]Ecclesiastical[ˈjus.tus]
№ 770 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary
Meaning
- adjectivejust, righteous
Sicut audio, judico: et judicium meum iustum est, quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me.
Just as I hear, I judge: and my judgement is just, because I do not seek my will, but the will of him who sent me.c. 347 CE – 420 CE, Hieronymus, Vulgate John.5.30 - adjectivelawful, legal
- adjectivejustified, merited, well-deserved, due
Ea tum cura maxime intentos habebat Romanos, non ab ira tantum, quae in nullam unquam ciuitatem iustior fuit, quam quod urbs tam nobilis ac potens, sicut defectione sua traxerat aliquot populos, ita recepta inclinatura rursus animos uidebatur ad ueteris imperii respectum.
This concern in particular troubled the mindful Romans at the time, not so much because of anger, which has never been more justified against any other city, rather because a city so noble and powerful, in the same way that it had attracted the support of a number of communities by its revolt, was thought would again turn attention back towards respect for the previous government once recaptured.27 BCE – 25 BCE, Titus Livius, Ab urbe condita 26.1 - adjectiveproper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient
- adjectivefigurativelyexact, straight, direct
Latīnē defined in Latin in our graded readers
quī iūs servat; rēctus.iūstus -a -um — in Mille Verba, Urbs et Aedificia
quī iūs et rēctum sequituriūstus -a -um — in Evangelium secundum Matthaeum, ch. 3, 7
rēctus, sine culpāiūstus -a -um — in Evangelium secundum Marcum, ch. 4
Declension
| form | masculine | feminine | neuter |
|---|---|---|---|
| nominative | iūstus | iūsta | iūstum |
| genitive | iūstī | iūstae | iūstī |
| dative | iūstō | iūstae | iūstō |
| accusative | iūstum | iūstam | iūstum |
| ablative | iūstō | iūstā | iūstō |
| vocative | iūste | iūsta | iūstum |
| form | masculine | feminine | neuter |
|---|---|---|---|
| nominative | iūstī | iūstae | iūsta |
| genitive | iūstōrum | iūstārum | iūstōrum |
| dative | iūstīs | iūstīs | iūstīs |
| accusative | iūstōs | iūstās | iūsta |
| ablative | iūstīs | iūstīs | iūstīs |
| vocative | iūstī | iūstae | iūsta |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- iusto iure
- with perfect right.
- iustis de causis
- for valid reasons.
- bellum iustum (pium)
- a regular, formal war.
- iustissime, rectissime
- legitimately; with the fullest right.
- iustis exsequiarum carere
- to be deprived of the rites of burial.
- iusta facere, solvere alicui
- to perform the last rites for a person.
- proelium iustum (opp. tumultuarium)
- a pitched battle.
- iusto (opp. tumultuario) proelio confligere cum hoste (Liv. 35. 4)
- to fight a pitched, orderly battle with an enemy.
justus, a, um, adj. 2. jus,
I. just, upright, righteous.
I. Lit.:
justus et bonus vir, Cic. Off. 2, 12, 42: digna esse justo homine, eoque quem virum bonum dicimus, id. ib. 1, 10, 31: in amicitia parum justus, id. Lael. 20, 75: vir, Vulg. Gen. 6, 9: Dominus, id. Exod. 9, 27: in socios, Cic. Planc. 26, 63: qui omnium justissimus fuisse traditur, id. Sest. 67, 141.—Of things, in accordance with law or right, equitable, just: bella, Cic. Deiot. 5, 13: causa, id. Phil. 2, 22, 53: supplicia, id. Cat. 1, 8, 20: querela, Ov. P. 4, 3, 22: bella, id. M. 8, 58: triumphus, Hor. C. 1, 12, 54; Suet. Calig. 48; Liv. 33, 22: justissimos triumphos videre, Cic. Pis. 19, 44.— II. Transf.
A. Lawful, rightful, true:
uxor, Cic. Tusc. 1, 35, 85: hymenaei, Verg. G. 3, 60: matrimonium, Gai. Inst. 4, 16: nuptiae, id. ib. 1, 90 sq.: liberi, legitimate, id. ib. 3, 72: filius, id. ib. 1, 77: justā matrefamilias ortus, opp. pellice, Liv. 39, 53: justissima causa faciendi aliquid, Caes. B. G. 4, 16: imperium, id. ib. 1, 45.—2. Esp.:
dies justi, a delay of thirty days allowed by law in paying debts, Gell. 20, 1, 43.—B. Due; esp. in the plur. neutr. subst.: ju-sta, rights, privileges:
servis justa praebere, Cic. Off. 1, 13, 41; Col. 4, 3, 5: justa reddere, Col. 1, 8, 11; 11, 1, 26.—2. In partic.: justa, ōrum, n., due ceremonies or formalities:
omnia justa perficere, Liv. 9, 8; so, justis omnibus hospitalibus fungi, id. 9, 6.—Esp. of funeral rites, obsequies (cf. exsequiae): justa facere uxori, Plaut. Cist. 1, 3, 28: more regio justa magnifice facere, Sall. J. 11, 2: justis funebribus confectis, Caes. B. G. 6, 18: paterno funeri justa solvere, Cic. Rosc. Am. 8: peragere, Plin. 2, 109, 112, § 248: praestare, Curt. 10, 8: persolvere, id. 6, 6: ferre avis positis, Ov. F. 5, 480: dare manibus alicujus, Flor. 4, 2.—C. Proper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient, right:
vidulus, i. e. full, with all its contents, Plaut. Rud. 5, 3, 23: timor, Hirt. B. G. 8, 48: proelium, Liv. 39, 2: victoria, Cic. Fam. 2, 10, 3: iter conficere, a regular day's march, Caes. B. C. 1, 23: exercitus, complete, in full number, Liv. 9, 43: muri altitudo, Caes. B. G. 7, 23: volumina, Vell. 2, 119: aetas, Dig. 12, 4, 8: eloquentia, Cic. Brut. 90: loca, i. q. aequa, even, level (opp. iniquus, uneven), Tac. A. 2, 5.—D. Moderate, mild, gentle, easy:
ut justioribus utamur iis, qui, etc., Cic. Fin. 1, 1, 2: justa et clemens servitus, Ter. And. 1, 1, 9.—Hence, 1. Subst.: justum, i, n., that which is right or just, justice:
justum ac jus colere, Cic. Leg. 2, 5: plus justo, more than is right, too much, Hor. C. 3, 7, 24; so, ulterius justo, Ov. M. 6, 470: gravius justo dolere, id. ib. 3, 333: justo longius, too long, Quint. 9, 4, 125: praeter justum, Lucr. 4, 1241.— Plur.: ergo est lex justorum injustorumque distinctio, Cic. Leg. 2, 5, 13.—2. Adv.: justē, rightly, justly, equitably, duly:
juste et legitime imperare, Cic. Off. 1, 4: aestimare aliquid, Curt. 10, 5: timere, Ov. H. 17, 168.—Comp.: justius, Phaedr. 4, 25, 8: reprehendi, Hor. S. 2, 4, 86.—Sup.: justissime, Quint. 10, 1, 82.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
iūstus adj. with comp. and sup.
2 ius, just, upright, righteous: iudex: in socios: qui omnium iustissimus fuisse traditur.—In accordance with law, right, equitable, just: lex: supplicia: bella, O.: iustissimos triumphos videre.—Lawful, rightful, true, proper: uxor: hymenaei, V.: iustā matre familiae ortus (opp. paelice), L.: iustissima (causa transeundi), Cs.: iustissimum imperium, Cs. —Plur n. as subst, rights, privileges: noscere Tua iusta, T.: servis iusta praebere.—Due ceremonies, formalities: omnia iusta in deditionem perfecta, L.: iustis omnibus hospitalibus fungi, L.—Funeral rites, obsequies: illi iusta magnifice facere, S.: iustis funebribus confectis, Cs.: omnia paterno funeri iusta solvere.—Proper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient, right: excusatio: proelium, fair, L.: iter, a regular day's march, Cs.: duo iusti exercitūs, complete, L.: eloquentia, true: poëma, H.: querellae Haud iustae, unfounded, V.—Moderate, mild, gentle, easy: ut iustioribus utamur iis, qui, etc.: Apud me servitus, T.—As subst n., that which is right, the just, justice: sententia iusti ac veri legendi: plus iusto, more than is right, too much, H.: (tellus) iusto Laetior, too exultant, V.: gravius iusto dolere, O.: iustorum iniustorumque distinctio.
Origins
- Proto-Indo-European*h₂ey-
- Proto-Indo-European*h₂óyu
- Proto-Indo-European*h₂yew-
- Proto-Indo-European*h₂yéwos
- Proto-Italic*jowos
- Archaic Latin *iowos,*iowez-
- Archaic Latiniovestos
- Latiniūstus
By surface analysis, iūs + -tus. From Archaic Latin iovestos, from *iowez- (the oblique stem of *iowos, whence iūs) + -tos. Ultimately from Proto-Indo-European *h₂yew-.
Elsewhere
- Frenchjustefrom Old French juste
- Romanianjustfrom Old French juste
- Sardiniangiustu
- Sardinianzustu
- Germanjust
- Franco-Provençalj·ustofrom Old French juste
- Normanjustefrom Old French juste
- Dutchjuistfrom Old French juste
- Middle Englishjustefrom Old French juste
- Venetanjusto
Italo-Dalmatian
- Italiangiusto
- Englishgiustofrom Italian giusto
- Dalmatianjost
- Siciliangiustu
- Sicilianjustu
Old Occitan
- Catalanjustfrom Old Catalan just
- Occitanjust
West Iberian
- Portuguesejusto
- Spanishjustofrom Old Spanish justo
- Aragonesechusto
- Asturianxustu
- Galicianxusto
- Kabuverdianujustufrom Portuguese justo
- Indonesianjustrufrom Portuguese justo
- Tetumjustufrom Portuguese justo
- Ladinodjustofrom Old Spanish justo
Eastern Romance
- Aromaniangiustu
Gallo-Italic
- Emiliangiósst
- Piedmontesegiust
- Romagnolgióst
- Romagnoljóst
Rhaeto-Romance
- Friulianjust
- Ladingiust
- Romanshgist