LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
noun · masculinethird declension

hospes

hospes m or f (genitive hospitis)
Classical[ˈhɔs.pɛs]Ecclesiastical[ˈɔs.pes]
№ 873 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary

Meaning

  1. femininemasculinehost
  2. femininemasculineguest, visitor
  3. femininemasculinestranger, foreigner
    Atque ita "longa via est, nec tempora longa supersunt,"And this is what he said: “The road is long, and not long are the hours remaining [in this day]; and our door is open to strangers.” (Hyrieus unknowingly welcomes Jupiter, Neptune, and Mercury; the gods later grant Hyrieus’s wish to become a father. See: Hyrieus; Orion (mythology).)8 CE, Ovidius, Fasti 5.501–502
  4. femininemasculineunaware, inexperienced, untrained

Latīnē defined in Latin in our graded readers

quī apud aliēnōs accipitur; etiam quī accipit. Hospitem laedere nefās est.
hospes -itis m — in Mille Verba, ch. Via et Iter
peregrīnus quī apud aliōs est
hospes -itis (m) — in Metamorphoses I, ch. 14

Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms

Hospes · Adventor

Hospes is the guest who visits his friend; adventor, the person who puts up at his host’s. Sen. Benef. i. 14. Nemo se stabularii aut cauponis hospitem judicat. (iv. 392.)

Exterus · Externus · Peregrinus · Alienigena · Extrarius · Extraneus · Advena · Hospes

1. Exterus and externus denote a foreigner, as one dwelling in a foreign country; whereas peregrinus, alienigena, advena, and hospes, as one who sojourns for a time in a country not his own. 2. Externus denotes a merely local relation, and is applicable to things as well as to persons; but exterus, an intrinsic relation, and is an epithet for persons only. Externæ nationes is a merely geographical expression for nations that are situated without; exteræ nationes, a political expression for foreign nations. 3. Extraneus means, that which is without us, in opp. to relatives, family, native country; whereas extrarius, in opp. to one’s self. Cic. ap. Colum. xii. Comparata est opera mulieris ad domesticam diligentiam; viri autem ad exercitationem forensem et extraneam: comp. with Juv. ii. 56. Utilitas aut in corpore posita est aut in extrariis rebus: or Quintil. vii. 2, 9, with vii. 4, 9. 4. Peregrinus is one who does not possess the right of citizenship, in opp. to civis, Sen. Helv. 6; alienigena, one born in another country, in opp. to patrius and indigena; advena, the emigrant, in opp. to indigena, Liv. xxi. 30; hospes, the foreigner, in opp. to popularis. 5. Peregrinus is the political name of a foreigner, as far as he is without the rights of a citizen and native inhabitant, with disrespect; hospes, the name given to him from a feeling of kindness, as possessing the rights of hospitality. Cic. Rull. ii. 34. Nos autem hinc Romæ, qui veneramus, jam non hospites sed peregrini atque advenæ nominabamur. (iv. 386.)

Declension

declension
formsingularplural
nominativehospes
hospita
hospitēs
hospitae
genitivehospitis
hospitae
hospitum
hospitārum
dativehospitī
hospitae
hospitibus
accusativehospitem
hospitam
hospitēs
hospitās
ablativehospite
hospitā
hospitibus
vocativehospes
hospita
hospitēs
hospitae

hospĕs, ĭtis (
I. gen. plur. hospitium, Liv. 4, 35, 4), m.; hospĭta, ae, f. (cf. antistita from antistes, sospita from sospes, sacerdota from sacerdos, etc., but hospes, f., Att. ap. Non. 279, 11; Trag. Fragm. v. 51 Rib.: hospes amica, Ov. F. 6, 510: Aurora, Stat. Th. 6, 272; Sen. Agam. 318 al.) [= hostipets, hostis, a stranger; pa-, root of pasco, pater, to feed, hence],
I. He who entertains a stranger, a host (one who entertains gratuitously, as a friend: caupo, one who entertains for pay); form hospes: alterum ad cauponem devertisse, ad hospitem alterum, Cic. Div. 1, 27, 57; so id. Fin. 5, 2, 4: tendimus hinc recta Beneventum, ubi sedulus hospes Paene macros, arsit, dum turdos versat in igne, etc., Hor. S. 1, 5, 71: succinctus, id. ib. 2, 6, 107: amabilis, id. Ep. 2, 2, 132: hospitis affectu salutare, with a host's politeness, Juv. 8, 161.—Esp., one upon whom soldiers are quartered, Tac. H. 2, 66; 3, 41.—Hence repeated of both host and guest: per dexteram istam te oro, quam regi Deiotaro hospes hospiti porrexisti, Cic. Deiot. 3, 8; so, non hospes ab hospite tutus, Ov. M. 1, 144: Juppiter, = hospitalis, id. ib. 10, 224.—Fem., hospita, she who entertains a guest, a hostess: femina primaria, Servilia, vetere Dionis hospita, Cic. Verr. 2, 2, 8, § 24: figura et lineamenta hospitae, id. ib. 2, 2, 36, § 89: Helene, Hor. C. 1, 15, 2.—In late Lat., for a concubine, Inscr. Orell. 2669; 4996. —
II. Transf.
A. A sojourner, visitor, guest, friend, ξένος. Lit.: in domo clari hominis, in quam et hospites multi recipiendi et admittenda hominum cujusque modi multitudo, Cic. Off. 1, 39, 139: libri inter Cratippi commentarios tamquam hospites recipiendi, id. ib. 3, 33, 121: recipere hospites, Cic. Verr. 2, 1, 25, § 65: accipere hospitem, id. Fam. 9, 26 fin.: non hospites, sed peregrini atque advenae, id. Agr. 2, 34, 94: habuisses non hospitem, sed contubernalem, id. Fam. 9, 20, 1: et hostem et hospitem vidit, id. Div. 2, 37, 79; 6, 6, 2: is qui nuper Romae fuit Menedemus hospes meus, id. de Or. 1, 19, 85; cf. id. Lael. 7, 24: Polybius noster hospes, id. Rep. 4, 3: id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat, Caes. B. G. 5, 6, 2: in suos notos hospitesque quaerebant, id. B. C. 1, 74, 5: hospes familiae vestrae, Cic. Lael. 11, 36: homo multorum hospitum, id. Clu. 59, 163: mihi seu longum post tempus venerat hospes Sive, etc., Hor. S. 2, 2, 118: si vespertinus subito te oppresserit hospes, id. ib. 2, 4, 17: hospite venturo, cessabit nemo tuorum, Juv. 14, 59: in officiis apud majores ita observatum est: primum tutelae, deinde hospiti, deinde clienti, tum cognato, postea adfini, Sabin. ap. Gell. 5, 13, 5.—In fem.: meamne hic in via hospitam, Quae heri huc Athenis cum hospite advenit meo, etc., Plaut. Mil. 2, 6, 8; id. ib. 71; Ter. And. 2, 6, 8; Cic. Att. 5, 1, 3.—
B. Opp. to a native, a stranger, foreigner (syn.: advena, peregrinus, peregrinator, alienus): adeone hospes hujusce urbis, adeone ignarus es disciplinae consuetudinisque nostrae, ut haec nescias? Cic. Rab. Perd. 10, 28: nec peregrinus atque hospes in agendo, id. de Or. 1, 50, 218: nos in nostra urbe peregrinantes errantesque tamquam hospites tui libri quasi domum deduxerunt, id. Ac. 1, 3, 9.—So in addressing a foreigner, like the Gr. ξένε, stranger: cum (Theophrastus) percontaretur ex anicula quadam, quanti aliquid venderet, et respondisset illa atque addidisset, Hospes, non pote minoris: tulisse eum moleste, se non effugere hospitis speciem, cum aetatem ageret Athenis optimeque loqueretur, id. Brut. 46, 172; Quint. 8, 1, 2: dic, hospes, Spartae, nos te hic vidisse jacentes, Cic. poët. Tusc. 1, 42, 101 (a transl. of the Gr. Ὦ ξεῖνʼ, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, etc., Herod. 7, 228): hospes, quid miras curare Serapin? Varr. ap. Non. 480, 30; Prop. 4, 1, 1.—Fem., hospita, a female stranger: hanc hospitam crepidula ut graphice decet, Plaut. Pers. 4, 2, 3.—
C. Hence, a stranger in any matter, ignorant of, unacquainted with: si erit idem in consuetudine civitatis hospes, Cic. de Or. 2, 30, 131: vos ignoretis, vos hospites in hac urbe versamini, id. Mil. 12, 33.—
D. Of inanim. or abstr. things adjectively, hospitable; strange, foreign.
(a). Form hospes (only in post-Aug. poets): gemma, Pall. Insit. init.: tecta, etc., Stat. Th. 12, 479: cymba, id. S. 5, 1, 252: honor, Claud. IV. Cons. Hon. 650.—
(b). Form hospita (in the fem. and neutr. plur. mostly poet.): hirundines hospitae, Varr. ap. Arn. 6, 207: navis, Ov. F. 1, 340: quo tutior hospita lustres Aequora, Verg. A. 3, 377: conjunx hospita Teucris, id. ib. 6, 93: terra hospita, id. ib. 3, 539: tecta, Val. Fl. 2, 650: flumina, Stat. Th. 4, 842: litora mundo, id. S. 3, 5, 75: unda plaustris, bearing wagons on its frozen surface, Verg. G. 3, 362: vina, Val. Fl. 1, 44.

Origins

  1. Proto-Indo-European*gʰóstis
  2. Proto-Indo-European*pótis
  3. Proto-Indo-European*gʰóstipotis
  4. Proto-Italic*hostipotis
  5. Latinhospes

From Proto-Italic *hostipotis, from Proto-Indo-European *gʰóstipotis, a compound of *gʰóstis (whence hostis) and *pótis (whence potis); etymologically equivalent to hostis + potis. Cognate with Proto-Slavic *gospodь.

Elsewhere
  • Catalanhoste
  • Frenchhôtefrom Old French oste
  • Englishhostfrom Old French oste
  • Italianostefrom Old French oste
  • Italianospite
  • Occitanòste
  • Portuguesehóspede
  • Spanishhuésped
  • Irishóstafrom Old French oste
  • Friulianospit
Balkan Romance
  • Romanianoaspete
  • Romanianoaspe
  • Romanianoaspăt
  • Aromanianoaspi
  • Aromanianoaspe
  • Aromanianospi
Old Francoprovençal
  • Franco-Provençalhôpte

In English words that came into English from hospes

  • hosthospitem
  • hospitalhospitālis
  • hotelhospitālis
  • hostelhospitale
  • hospitalityhospitālitās
  • hospicehospitium
  • hostlerhostilārius
  • hospitizehospes
  • hospitiumhospitium
  • hospitioushospitium
  • hospitagehospitagium

Quick answers

What does hospes mean in Latin?
hospes, a noun, means “host; guest, visitor; stranger, foreigner”.
What is the genitive of hospes?
The genitive singular is hospitis. hospes is masculine, third declension.
How do you pronounce hospes?
In classical Latin, [ˈhɔs.pɛs]; in ecclesiastical (church) Latin, [ˈɔs.pes].
Where does hospes come from?
Proto-Indo-European *gʰóstis → Proto-Indo-European *pótis → Proto-Indo-European *gʰóstipotis → Proto-Italic *hostipotis → Latin hospes.
Which English words come from hospes?
English words that go back to Latin hospes include host, hospitize, hospital, hotel, hospice and hospitium.