LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
adjectivefirst/second-declension adjective

tardus

tardus (feminine tarda, neuter tardum, comparative tardior, superlative tardissimus, adverb tardē)
Classical[ˈtar.dʊs]Ecclesiastical[ˈtar.dus]
№ 738 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary

Meaning

  1. adjectiveslow, sluggish
    [Agorastocles] Ita me di ament, tardo amico nihil est quicquam inaequius, praesertim homini amanti, qui quidquid agit properat omnia. Sicut ego hos duco advocatos, homines spissigradissimos,[Agorastocles] May gods so love me, nothing is more unfair than having a slothful friend, even more so for a man in love, who in doing anything must all expedite. So I lead them, having called them forth, the most slow-paced men of them all, slower than freight ships [corbitae] upon a quiet sea.c. 194 BCE, Plautus, Poenulus 3.1.1–4
  2. adjectivetardy
  3. adjectivelate, lingering
  4. adjectivedull, stupid, slow-witted

Latīnē defined in Latin in our graded readers

nōn celer.
tardus -a -um — in Mille Verba, ch. Via et Iter

Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms

Tardus · Lentus

Tardus denotes slowness, with reference to the great length of time spent, in opp. to citus, Sall. Cat. 5; whereas lentus, with reference to quietness of motion, in opp. to acer, etc. Quintil. ix. 4. (iv. 218.)

Declension

singular
formmasculinefeminineneuter
nominativetardustardatardum
genitivetardītardaetardī
dativetardōtardaetardō
accusativetardumtardamtardum
ablativetardōtardātardō
vocativetardetardatardum
plural
formmasculinefeminineneuter
nominativetardītardaetarda
genitivetardōrumtardārumtardōrum
dativetardīstardīstardīs
accusativetardōstardāstarda
ablativetardīstardīstardīs
vocativetardītardaetarda

tardus, a, um, adj.,
I. slow, not swift, sluggish, tardy (freq. and class.; syn.: lentus, languidus).
I. Lit., of motion or action: velox an tardus sit, Cic. Inv. 1, 24, 35: tardi sumus nos, Plaut. Poen. 3, 1, 66: aetate tardiores, id. ib. 3, 1, 6; cf. id. ib. 1 and 4: fatuus est, insulsus, tardus, stertit noctes et dies, Ter. Eun. 5, 8, 49: redemptor non inertiā aut inopiā tardior fuit, Cic. Div. 2, 21, 47: qualem existimas, qui in adulterio deprehenditur? tardum, id. de Or. 2, 68, 275: nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris, Caes. B. C. 1, 69: tarda aliqua et languida pecus, Cic. Fin. 2, 13, 40: asellus, Verg. G. 1, 273: juvenci, id. ib. 2, 206: aves, quas Hispania tardas appellat, Graecia ὠτίδας, Plin. 10, 22, 29, § 56: Caesar ubi reliquos esse tardiores vidit, Caes. B. G. 2, 25: ad injuriam tardiores, Cic. Off. 1, 11, 33: tardior ad judicandum, id. Caecin. 4, 9: ad deponendum imperium, id. Rep. 2, 12, 23: ad discedendum, id. Att. 9, 13, 4; cf.: Bibulus in decedendo erit, ut audio, tardior, id. ib. 7, 3, 5: proci loripedes, tardissimi, Plaut. Poen. 3, 1, 7: Apollo, i. e. unpropitious, Prop. 1, 8, 41. —
b. Of things concr. and abstr.: tardiores tibicinis modi et cantus remissiores, Cic. de Or. 1, 60, 254: omnia tarda et spissa, id. Att. 10, 18, 2: fumus, Verg. A. 5, 682: frumenti tarda subvectio, Liv. 44, 8, 1: poena tardior, Cic. Caecin. 3, 7; Quint. 7, 2, 42: portenta deum tarda et sera nimis, Cic. poët. Div. 2, 30, 64: sic mihi tarda fluunt tempora, Hor. Ep. 1, 1, 23: noctes, coming on late, Verg. G. 2, 482: tardiora fata, Hor. Epod. 17, 62: anne novum tardis sidus te mensibus addas, i. e. to the long summer months, Verg. G. 1, 32: nox, Ov. P. 2, 4, 26: tarda Genua labant, Verg. A. 5, 432: podagra, i. e. that makes one move slowly, Hor. S. 1, 9, 32: senectus, id. ib. 2, 2, 88; Tib. 2, 2, 19; cf. passus, Ov. M. 10, 49: abdomen, Juv. 4, 107: onus, Sen. Phoen. 568: sapor, i. e. that lingers long on the palate, Verg. G. 2, 126: lingua, Sen. Oedip. 293.—Poet., with gen.: tardus fugae, delaying his flight, Val. Fl. 3, 547; and with inf.: nectere tectos Numquam tarda dolos, Sil. 3, 234. —
II. Trop., slow of apprehension, dull, heavy, stupid.
A. In gen.: Ch. Prorsum nihil intellego. Sy. Hui, tardus es, Ter. Heaut. 4, 5, 28: sensus hebetes et tardi, Cic. Ac. 1, 8, 31: nimis indociles tardique, id. N. D. 1, 5, 12: si qui forte sit tardior, id. de Or. 1, 28, 127: tardi ingenii est, rivulos consectari, fontes rerum non videre, id. ib. 2, 27, 117: tardo ingenio esse, id. Agr. 3, 2, 6: mentes, id. Tusc. 5, 24, 68: ingenium, Quint. 1, 3, 2.—
B. In partic., of speech or of a speaker, slow, not rapid, measured, deliberate: in utroque genere dicendi principia tarda sunt, Cic. de Or. 2, 53, 213: stilus, Quint. 10, 3, 5: tardior pronuntiatio, id. 10, 7, 22: tarda et supina compositio, id. 9, 4, 137: tardus in cogitando, Cic. Brut. 59, 216: Lentulus non tardus sententiis, id. ib. 70, 247.—Hence, adv.: tardē.
A. Slowly, tardily: tarde percipere (opp. celeriter arripere), Cic. Rosc. Com. 11, 31; Plaut. Pers. 5, 1, 20; id. Ps. 4, 3, 15; Cic. Fam. 14, 5, 1; id. Att. 3, 7, 3; 5, 15, 3; 11, 22, 2; id. Mil. 20, 54; Verg. G. 2, 3. — Comp.: tardius moveri, Cic. N. D. 2, 20, 51; id. Tusc. 1, 31, 75; 4, 14, 32; id. Prov. Cons. 14, 35; Caes. B. G. 4, 23; id. B. C. 3, 28 al.— Sup.: tardissime judicare, Cic. Caecin. 2, 7. —
B. Late, not in time, not early, Pall. 11, 14, 3.—Sup.: tardissime, at latest, Plin. 18, 7, 10, §§ 51 and 56: quam tardissime, as late as possible, Asin. Poll. ap. Cic. Fam. 10, 33, 1.

Origins

From Proto-Italic *tardo-, from Proto-Indo-European *tr̥h₂-d-o-, from the root *terh₂- (“to cross over, pass through, overcome”). The phonetic development follows the regular Latin outcome of a syllabic liquid followed by a laryngeal (*r̥h₂ > -ar-). Semantically, the word likely shifted from "drawn out" or "taking a long time to cross/endure" to "slow" or "late". Cognate with Sanskrit तरति (tárati, “crosses over, overcomes”) and Ancient Greek τρανής (tranḗs, “piercing, clear, distinct”). While this is the standard Indo-European reconstruction, De Vaan notes the etymology remains "uncertain" due to the lack of direct cognates with the specific meaning of "slow" in other branches, and an Etruscan origin has occasionally been suggested.

Insular Romance
  • Sardiniantaldu
  • Sardiniantardu
  • Sardiniantraddu
  • Sardiniantradu
Ibero-Romance
  • Portuguesetardo
  • Spanishtardo
  • Spanishtarde
  • Asturiantardu
Gallo-Romance
  • Frenchtardfrom Old French tart
  • Frenchtardif
Occitano-Romance
  • Catalantard
  • Occitantard
Borrowings
  • Englishtardy
  • Romaniantard
Balkan Romance
  • Romaniantârziu
  • Aromaniantãrdzãu
  • Aromaniantãrdziu
  • Aromaniantãrdu
Italo-Romance
  • Italiantardo
North Italian
  • Venetantardo
  • Romanshtard

In English words that came into English from tardus

  • tardytardīvus
  • retardretardō
  • tardigradetardigradus
  • retardationretardātiō
  • aquitardtardus
  • retardativeretardāre
  • tarditytarditās

Quick answers

What does tardus mean in Latin?
tardus, a adjective, means “slow, sluggish; tardy; late, lingering”.
How do you pronounce tardus?
In classical Latin, [ˈtar.dʊs]; in ecclesiastical (church) Latin, [ˈtar.dus].
Which English words come from tardus?
English words that go back to Latin tardus include aquitard, tardy, retard, tardigrade, retardative and tardity.