DĒ ARTE METRICĀ

Antequam fābulās incipimus, ūnum discere dēbēs, lēctor — nam hic quoque liber carmen est. Caesar scrīpsit; Plīnius scrīpsit; Vergilius cecinit; nunc OVIDIUS CANIT. Quid est canere? Canere est vōce mūsicā dīcere, sīcut avis aut fidicen: poēta nōn scrībit sed canit, quia verba eius mūsicam in sē habent. Haec mūsica VERSUS vocātur. Quid est versus? Versus est līnea carminis, quae certam mēnsūram habet: nōn quaelibet verba, sed verba mēnsūrāta. Et mēnsūra ex SYLLABĪS cōnstat. Quid est syllaba? Syllaba est pars verbī quae ūnō spīritū dīcitur: RŌ-MA duās syllabās habet, I-TA-LI-A quattuor. Syllabae autem duōrum generum sunt: LONGAE et brevēs. Syllaba longa diū sonat — sīcut Ō in RŌMA; syllaba brevis celeriter sonat — sīcut A in RŌMA. Longam sīc signāmus: — ; brevem sīc: u. Facile est: RŌMA = — u. Audī iterum: FŌR-MA = — u ; DE-US = u u ; COR-PUS = — u. Iam habēs elementa omnia!

• canō -ere vōce mūsicā dīcō
• versus -ūs (m) līnea carminis mēnsūrāta
• syllaba -ae (f) pars verbī ūnō spīritū
• mēnsūra -ae (f) modus quō rēs mētītur

Nunc syllabās in PEDĒS coniungimus. Quid est pēs hōc locō? Pēs est parvus numerus syllabārum quī iterum atque iterum redit — quasi pēs ambulantis, quī semper eōdem modō cadit! Duo pedēs Ovidiō cārissimī sunt. Prīmus est DACTYLUS: ūna longa et duae brevēs, — u u, sīcut CAR-mi-na aut COR-po-ra. (Nōmen Graecum est: dactylos digitum significat — nam digitus tuus ūnum os longum et duo brevia habet. Vidē manum tuam!) Alter est SPONDĒUS: duae longae, — —, sīcut FŌR-MĀS aut MŪ-TĀ-(tās). Dactylus currit, spondēus graditur: dactylus celer et laetus est, spondēus gravis et sollemnis. Et poēta eōs miscet sīcut mūsicus notās: ubi fābula currit, dactylī; ubi rēs gravis est, spondēī. HEXAMETER autem — versus herōicus, versus Homērī et Vergiliī et Ovidiī — SEX pedēs habet (hex Graecē est sex): quīnque prīmī sunt dactylī aut spondēī, ut poētae placet; quīntus ferē semper dactylus; sextus semper duārum syllabārum. Omnis versus Metamorphōseōn — et sunt paene duodecim mīlia! — hanc fōrmam habet.

• pēs pedis (m, hōc locō) numerus syllabārum rediēns
• dactylus -ī (m) pēs — u u
• spondēus -ī (m) pēs — —
• hexameter -trī (m) versus sex pedum

Nunc — mēnsūrā mēcum prīmum versum tōtīus operis, versum quō Ovidius carmen suum aperit:

Vidēsne? IN NOVA = dactylus (— u u). FERT ANI = dactylus iterum. MUS MŪ = spondēus. TĀTĀS = spondēus. DĪCERE = dactylus. FŌRMĀS = fīnis duārum syllabārum. Sex pedēs — hexameter perfectus! Et iam prīma verba rem tōtam dīcunt: animus poētae IN NOVA fertur, in rēs novās. Sed nova — quid? Adiectīvum audīs, nōmen nōn audīs. Exspectā! Versus alter statim respondet: CORPORA. Adiectīvum in prīmō versū stat, nōmen in alterō: sententia ipsa, dum eam legis, fōrmam suam mūtat. Sīc Ovidius ab ipsō initiō lūdit — in carmine dē mūtātiōne etiam versus mūtātur.

• adiectīvum -ī (n) verbum quod nōminī additur, ut “novus”
• nōmen -inis (n) verbum quod rem nōminat, ut “corpus”
• statim (adv) sine morā

Ecce nunc tōtum prooemium, quattuor versūs quōs omnēs discipulī per duo mīlia annōrum memoriā tenent:

Quattuor tantum versūs — et tōtum opus prōmittitur: ā prīmā orīgine mundī ad tempora ipsīus poētae, carmen PERPETUUM — id est: sine fīne, sine intervāllō, fābula post fābulam quasi flūmen. Nunc dē mūsicā ipsā audī, nam hīc Ovidius et Vergilius māximē differunt. Vergilius spondēōs amat: versūs eius gravēs et lentī sunt sīcut agmen mīlitum. Ubi Cyclōpēs ferrum tundunt, sīc canit: illī inter sēsē magnā vī bracchia tollunt — audīsne malleōs gravēs? Spondēus post spondēum cadit. Ovidius contrā dactylōs amat: versūs eius currunt sīcut aqua. Audī quārtum versum prooemiī:

Quattuor dactylī in ūnō versū! Versus dē carmine perpetuō ipse perpetuō currit. Haec est ars Ovidiāna: mūsica levis, celeris, semper mōta — aptissima poētae quī dē rēbus semper mūtātīs canit. Ūnam rem parvam adde: interdum vōcālis ultima verbī ante vōcālem sequentis verbī NŌN sonat — hoc ĒLĪSIŌ vocātur (ēlīdere est expellere). In tertiō versū prooemiī prīmāque ab orīgine sonat quasi PRĪMĀQU-AB ORĪGINE. Nōlī timēre: aurēs tuae hoc ipsae discent. In hōc librō fābulās prōsā ōrātiōne narrāmus — id est: verbīs solūtīs, sine versibus — sed in omnī capitulō versūs ipsōs Ovidiī quoque legēs, et interdum signa — u u tibi mōnstrābunt quōmodo cantandī sint. Lēctiō ergō duplex erit: fābula facilis, mūsica vēra. Nunc — in nova corpora!

• ēlīsiō -ōnis (f) vōcālis expulsa ante vōcālem
• prōsa ōrātiō verba solūta, sine versibus
• gradior -ī lentē incēdō
• fidicen -inis (m) quī fidibus canit