Coniūrātiō Belgārum

Cum Caesar in citeriōre Galliā in hībernīs esset, crēbrī ad eum rūmōrēs adferēbantur. Quid est crēber? Crēber est frequēns, multus. Litterīs quoque Labiēnī — quem lēgātum cum exercitū in Galliā relīquerat — certior fīēbat: omnēs Belgae contrā populum Rōmānum coniūrant! Quid est certiōrem fierī? Certiōrem fierī est nūntium accipere, cognōscere. Meministīne Belgās? In prīmō capitulō prīmī volūminis Caesar ipse scrīpsit: Belgae tertia pars Galliae sunt — et fortissimī omnium! Nunc obsidēs inter sē dant: signum foederis bellicī. Quid est foedus? Foedus est pactum inter populōs.

• crēber -bra -brum frequēns, multus
• certior fīō nūntium accipiō
• coniūrō -āre ūnā iūrō contrā aliquem
• foedus -eris (n) amīcitia firma inter populōs
• volūminis librī; volūminis prīmī = librī prīmī
• obsidēs -um (m) virī quōs populus prō fidē dat

Sed antequam pergimus — nota rem novam! Caesar nōn scrībit: “Belgae coniūrant.” Caesar scrībit: “certior fīēbat omnēs Belgās coniūrāre obsidēsque inter sē dare.” Vidēsne? ‘Belgās'... ‘coniūrāre'... Haec est ōrātiō oblīqua: verba quae aliquis nūntiat, nōn quae ipse scrīptor affirmat. Rēgula simplex est: quī agit, in cāsū accūsātīvō pōnitur (Belgās); quid agit, in īnfīnītīvō (coniūrāre). Latīnē cōgitā: “nūntiātur Belgās coniūrāre” = nūntius dīcit: “Belgae coniūrant!” Hanc artem saepissimē vidēbis — nam Caesar semper refert quid aliī dīxerint, audīverint, timuerint.

• antequam priusquam
• rēgula -ae (f) lēx, praeceptum
• cāsus -ūs (m) fōrma nōminis
• īnfīnītīvus -ī (m) fōrma verbī sine persōnā
• oblīquus -a -um nōn rēctus
• dīxerint (dīcō) quid anteā dīxērunt

Cūr Belgae coniūrant? Trēs causae sunt. Prīma causa: timor! Belgae verentur nē, omnī pācātā Galliā, exercitus noster ad eōs addūcātur. Quid est pācāre? Pācāre est pāce domāre, vincere. Cōgitant enim: “Helvētiī victī sunt. Ariovistus victus est. Quis proximus erit? Nōs!” Secunda causa: nōnnūllī Gallī eōs sollicitant. Quid est sollicitāre? Sollicitāre est ad bellum incitāre. Hī Gallī molestē ferunt exercitum Rōmānum in Galliā hiemāre atque inveterāscere. Quid est inveterāscere? Inveterāscere est vetus fierī, diū manēre — sīcut hospes quī numquam discēdit! Tertia causa: hominēs potentēs, quī rēgna occupāre volunt, sub imperiō Rōmānō id facere nōn possunt. Lībertās aliīs, potentia aliīs cordī est.

• pācō -āre pāce domō
• sollicitō -āre ad bellum moveō
• inveterāscō -ere vetus fīō, diū maneō
• molestē ferō aegrē patior
• pācāta (pācō) victa; iam pācem habet
• incitō -āre celerem faciō; ad bellum moveō

Hīs nūntiīs litterīsque commōtus, Caesar statim agit — ut semper! Duās legiōnēs novās in citeriōre Galliā cōnscrībit. Iam octō legiōnēs habet: sex veterēs, duās novās. Quīntum Pedium lēgātum mittit, quī novās legiōnēs initā aestāte in ulteriōrem Galliam dēdūcat. Ipse, cum prīmum pābulī cōpia esse incipit, ad exercitum venit. Quid est pābulum? Pābulum est cibus equōrum, herba. Sine pābulō equitātus movērī nōn potest — itaque bella Rōmāna vēre incipiunt, nōn hieme!

• commōtus -a -um quī animō movētur
• ulterior -ius magis procul situs
• pābulum -ī (n) cibus equōrum
• vēr, vēris (n) tempus annī post hiemem
• hiemāre (hiems) hiemem in castrīs agere
• aestāte (aestās) tempore calidō annī

Caesar tamen prūdēns est: ante bellum, scientia! Senonibus reliquīsque Gallīs, quī fīnitimī Belgīs sunt, negōtium dat: “Cognōscite quae apud Belgās gerantur, et mē dē hīs rēbus certiōrem facite.” Quid est fīnitimus? Fīnitimus est vīcīnus, quī prope fīnēs habitat. Hī cōnstanter omnēs nūntiant — audī ōrātiōnem oblīquam! — manūs cōgī, exercitum in ūnum locum condūcī. Quid est manus hōc locō? Manus est cōpia mīlitum, turba armāta. Tum vērō Caesar nōn dubitat: “Proficīscendum est!”

• fīnitimus -a -um vīcīnus
• negōtium dō officium committō
• cōnstanter firmē, sine variātiōne
• manus -ūs (f) cōpia mīlitum armāta
• scrīpsit (scrībō) herī scrīpsit, hodiē scrībit

Rē frūmentāriā prōvīsā — nam exercitus sine frūmentō nihil est, ut in prīmō volūmine didicistī! — castra movet. Diēbus circiter quīndecim ad fīnēs Belgārum pervenit. Quīndecim diēs tantum! Celeritās Caesaris iterum hostēs terret: nēmō eum tam cito exspectābat. Sed quid Caesarem in fīnibus Belgārum manet? Trecenta mīlia armātōrum hominum — maximus exercitus quem Gallia umquam vīdit. Dē eō in proximō capitulō legēs…

• prōvideō -ēre ante cūrō
• circiter ferē, plūs minus
• cito celeriter
• trecenta trīs centum (CCC)
• hominēs -um (m) virī et fēminae
• prōvīsā (prōvideō) rē prōvīsā = postquam rem prōvīdit

Nunc lege verba ipsīus Caesaris (Dē Bellō Gallicō II.1–2):

Cum esset Caesar in citeriōre Galliā, ita utī suprā dēmōnstrāvimus, crēbrī ad eum rūmōrēs adferēbantur litterīsque item Labiēnī certior fīēbat omnēs Belgās, quam tertiam esse Galliae partem dīxerāmus, contrā populum Rōmānum coniūrāre obsidēsque inter sē dare. Coniūrandī hās esse causās: prīmum quod verērentur nē, omnī pācātā Galliā, ad eōs exercitus noster addūcerētur; deinde quod ab nōnnūllīs Gallīs sollicitārentur. … Hīs nūntiīs litterīsque commōtus Caesar duās legiōnēs in citeriōre Galliā novās cōnscrīpsit et initā aestāte in ulteriōrem Galliam quī dēdūceret Quīntum Pedium lēgātum mīsit. … Rē frūmentāriā prōvīsā castra movet diēbusque circiter quīndecim ad fīnēs Belgārum pervēnit.

• utī ut
• suprā in superiōre locō
• item similī modō, etiam
• initā aestāte cum aestās incipit
• ipsīus eius (ipse)
• fierī (fīō) esse, esse incipere