DĒ ARTE METRICĀ

Antequam fābulam incipimus, ūnum discere dēbēs, lēctor — nam hic liber nōn est sīcut cēterī. Caesar scrīpsit; Plīnius scrīpsit; VERGILIUS CANIT. Quid est canere? Canere est vōce mūsicā dīcere, sīcut avis aut fidicen: poēta nōn scrībit sed canit, quia verba eius mūsicam in sē habent. Haec mūsica VERSUS vocātur. Quid est versus? Versus est līnea carminis, quae certam mēnsūram habet: nōn quaelibet verba, sed verba mēnsūrāta. Et mēnsūra ex SYLLABĪS cōnstat. Quid est syllaba? Syllaba est pars verbī quae ūnō spīritū dīcitur: RŌ-MA duās syllabās habet, I-TA-LI-A quattuor. Syllabae autem duōrum generum sunt: LONGAE et brevēs. Syllaba longa diū sonat — sīcut Ō in RŌMA; syllaba brevis celeriter sonat — sīcut A in RŌMA. Longam sīc signāmus: — ; brevem sīc: u. Facile est: RŌMA = — u. Audī iterum: FĀTUM = — u ; DEUS = u u ; MŌNSTRUM = — u. Iam habēs elementa omnia!

• canō -ere vōce mūsicā dīcō
• versus -ūs (m) līnea carminis mēnsūrāta
• syllaba -ae (f) pars verbī ūnō spīritū
• mēnsūra -ae (f) modus quō rēs mētītur

Nunc syllabās in PEDĒS coniungimus. Quid est pēs hōc locō? Pēs est parvus numerus syllabārum quī iterum atque iterum redit — quasi pēs ambulantis, quī semper eōdem modō cadit! Duo pedēs Vergiliō cārissimī sunt. Prīmus est DACTYLUS: ūna longa et duae brevēs, — u u, sīcut CAR-mi-na aut LĪ-to-ra. (Nōmen Graecum est: dactylos digitum significat — nam digitus tuus ūnum os longum et duo brevia habet. Vidē manum tuam!) Alter est SPONDĒUS: duae longae, — —, sīcut FĀ-TŌ aut RŌ-MĀ-(nus). Dactylus currit, spondēus graditur: dactylus celer et laetus est, spondēus gravis et sollemnis. Et poēta eōs miscet sīcut mūsicus notās: ubi fābula currit, dactylī; ubi rēs gravis est, spondēī. HEXAMETER autem — versus herōicus, versus Vergiliī — SEX pedēs habet (hex Graecē est sex): quīnque prīmī sunt dactylī aut spondēī, ut poētae placet; quīntus ferē semper dactylus; sextus semper duārum syllabārum. Omnis versus Aenēidos — et sunt paene decem mīlia! — hanc fōrmam habet.

• pēs pedis (m, hōc locō) numerus syllabārum rediēns
• dactylus -ī (m) pēs — u u
• spondēus -ī (m) pēs — —
• hexameter -trī (m) versus sex pedum

Nunc — mēnsūrā mēcum prīmum versum tōtīus carminis, versum quem omnēs discipulī per duo mīlia annōrum memoriā tenent:

Vidēsne? ARMA VI = dactylus (— u u). RUMQUE CA = dactylus iterum. NŌ TRŌ = spondēus. IAE QUĪ = spondēus. PRĪMUS AB = dactylus. ŌRĪS = fīnis duārum syllabārum. Sex pedēs — hexameter perfectus! Incipit celeriter (arma! bella!), deinde gravēscit (fātum...), deinde iterum currit. Sīc mūsica sēnsum sequitur. Ūnam rem parvam adde: interdum vōcālis ultima verbī ante vōcālem sequentis verbī NŌN sonat — hoc ĒLĪSIŌ vocātur (ēlīdere est expellere): mult(um) ille sonat quasi MULT-ILLE. Nōlī timēre: aurēs tuae hoc ipsae discent. In hōc librō fābulam prōsā ōrātiōne narrāmus — id est: verbīs solūtīs, sine versibus — sed in omnī capitulō versūs ipsōs Vergiliī quoque legēs, et signa — u u tibi in margine monstrābunt quōmodo cantandī sint. Lēctiō ergō duplex erit: fābula facilis, mūsica vēra. Nunc — ad arma virumque!

• ēlīsiō -ōnis (f) vōcālis expulsa ante vōcālem
• prōsa ōrātiō verba solūta, sine versibus
• gradior -ī lentē incēdō
• fidicen -inis (m) quī fidibus canit