noun · masculinethird declension
imperātor
imperātor m (genitive imperātōris, feminine imperātrīx)
Classical[ɪm.pɛˈraː.tɔr]Ecclesiastical[im.peˈraː.tor]
№ 723 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary
Meaning
- commander, general, chief, master, person in charge
- emperor, ruler, commander-in-chief
Latīnē defined in Latin in our graded readers
summus dux exercitūs; mīlitēs eī pārent.imperātor -ōris m — in Mille Verba, Bellum et Arma
emperor
imperātor -ōris — in Viri Romae Facillimi, ch. 2, 3, 5, 8, 10, 11, 13, 14, 16, 21, 22, 24, 26
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | imperātor | imperātōrēs |
| genitive | imperātōris | imperātōrum |
| dative | imperātōrī | imperātōribus |
| accusative | imperātōrem | imperātōrēs |
| ablative | imperātōre | imperātōribus |
| vocative | imperātor | imperātōrēs |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- alicui imperatori succedere
- to succeed some one as general.
impĕrātor (inp-), ōris (archaic form induperator, Enn. Ann. v. 86; 332; 350; 552 Vahl.; Lucr. 4, 967; 5, 1227; cf. 1.
I. init.; but in Enn. also imperator, Trag. v. 34 Vahl.), m. id..
I. Orig., milit. t. t., a commander-in-chief, general, = στρατηγός (cf.: dux, ductor).
A. In gen.: si forte quaereretur, quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator: qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adjungeremus de exercitu, de castris, etc.... de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi: quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum;
Epaminondam atque Hannibalem atque ejus generis homines nominarem, Cic. de Or. 1, 48, 210: aliae sunt legati partes, aliae imperatoris: alter omnia agere ad praescriptum, alter libere ad summam rerum consulere debet, Caes. B. C. 3, 51, 4: sapiens et callidus imperator, Cic. Inv. 1, 34, 58: bonus ac fortis, id. de Or. 2, 44, 187; cf.: egregie fortis et bonus, id. ib. 2, 66, 268: eosdem labores non aeque esse graves imperatori et militi, id. Tusc. 2, 26, 62: ego sic existimo in summo imperatore quatuor has res inesse oportere, scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem, felicitatem, etc., id. de Imp. Pomp. 10, 28: unum ad id bellum imperatorem deposci, id. ib. 2, 5: nomen invicti imperatoris, Cic. Verr. 2, 4, 38, § 82: Themistocles ... imperator bello Persico, id. Lael. 12, 42: cum pro se quisque in conspectu imperatoris ... operam navare cuperet, Caes. B. G. 2, 25 fin.: insece, Musa, manu Romanorum induperator Quod quisque in bello gessit cum rege Philippo, Enn. ap. Gell. 18, 9, 3 (Ann. v. 332 Vahl.): induperatores pugnare ac proelia obire, Lucr. 4, 967.—As a title, placed after the name: M. Cicero S. D. C. Antonio M. F. Imp., Cic. Fam. 5, 5 inscr.: Cn. Pompeio Cn. F. Magno Imperatori, id. ib. 5, 7 inscr.: Vatinio Imp. S., id. ib. 5, 11 et saep. —B. In partic., pregn., in the times of the republic, a title of honor conferred on a general after any important victory:
his rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recepit, atque universi exercitus conclamatione Imperator appellatur, Caes. B. C. 2, 26, 1; cf.: Pompeius eo proelio Imperator est appellatus, id. ib. 3, 71, 3; Cic. Phil. 14, 4, 11; 14, 5, 12; Caes. B. C. 3, 31, 1; Liv. 27, 19, 4; Inscr. Orell. 542; 3417 sq. (cf. also Plin. Pan. 12, 1).—II. Transf. beyond the milit. sphere.
A. In gen., a commander, leader, chief, director, ruler, master:
(Romani) immutato more annua imperia, binos imperatores sibi fecere, i. e. consuls, Sall. C. 6, 7: (vis venti) Induperatorem classis super aequora verrit, admiral, Lucr. 5, 1227: imperator histricus, director, manager, Plaut. Poen. prol. 4: di te servassint semper ... salus interioris hominis amorisque inperator, id. As. 3, 3, 66: familiae, id. Capt. 2, 2, 57: nolo eundem populum imperatorem et portitorem esse terrarum, Cic. Fragm. ap. Non. 24, 22 (Rep. 4, 7 Mos.): dux et imperator vitae mortalium animus est, Sall. J. 1, 3: vitae nostrae necisque, Plin. 29, 1, 5, § 11.—B. In partic.
2. The conqueror at a game of chess, Vop. Proc. 13, 2.—
3. The title of the Roman emperors, placed either before or after the name (cf. I.);
before it, Suet. Caes. 76; Claud. 12; 26: IMP. CAESARI DIVI IVLI F., Inscr. Orell. 596; so ib. 597; 600; 602; 604 sq.; after it, Suet. Oth. 2; Plin. 5, 2, 1, § 20; Plin. Ep. 3, 5, 9; 4, 17, 8; 4, 22, 4.—Hence afterwards absol.: Imperator, a Roman emperor, Tac. A. 3, 74: velut praesagium insequentis casus, quo medius inter utriusque filios exstitit Imperator, Suet. Galb. 6; id. Claud. 13; 29; id. Galb. 3, 6, 20; id. Vit. 3 et saep.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
imperātor (inp-) ōris, m
impero, a commander-in-chief, general: imperatoris virtus, T.: invictus: partes imperatoris, Cs.: id est dominum, non inperatorem esse, S.—Imperator (a title conferred on a victorious general): Pompeius eo proelio Imperator est appellatus, Cs.—A commander, leader, chief, director, ruler, master: (Romani) binos imperatores sibi fecere, i. e. consuls, S.: inperator vitae mortalium animus est, S.—An epithet of Jupiter, C., L.—An emperor, chief of the empire: Traianus, Ta.
Origins
- Proto-Indo-European*h₁én
- Proto-Italic*en
- Proto-Italic*en-
- Latinimperātor
Proto-Indo-European *perh₃- Proto-Indo-European *pr̥h₃o- Latin *paro- Proto-Indo-European *-h₂ Proto-Indo-European *-éh₂ Proto-Indo-European *-yéti Proto-Indo-European *-eh₂yéti Proto-Indo-European *-h₂tiinflu. Proto-Italic *-ājō Proto-Italic *-āō Latin -ō Latin parō Latin imperō Proto-Indo-European *-tōr Proto-Italic *-tōr Latin -tor Latin imperātor From imperō + -tor.
Gallo-Romance
- Catalanemperador
- Occitanemperaire
- Occitanemperador
- Franco-Provençalemperor
- Old Frenchempereor
Elsewhere
- Romanianîmpăratfrom Vulgar Latin *imperātus
- Englishmpretfrom Vulgar Latin *imperātus
- Englishmbretfrom Vulgar Latin *imperātus
- Megleno-Romanianạmpiratfrom Vulgar Latin *imperātus
Ibero-Romance
- Portugueseimperadorfrom Old Galician-Portuguese emperador
- Spanishemperadorfrom Old Spanish emperador
- Asturianemperador
- Galicianemperadorfrom Old Galician-Portuguese emperador
Italo-Romance
- Italianimperatore
- Sicilianmpiraturi
Borrowings
- Romanianimperator
- Oscan𐌄𐌌𐌁𐌓𐌀𐌕𐌖𐌓
- Turkishimparatorfrom Ottoman Turkish ایمپراطور
- Polishimperator
- Proto-Brythonic*ɨmperọdr
- Russianимператор
- Ukrainianімператор
Padanian
- Emilianinperatåur
- Friulianimperadôr
- Lombardimperador
- Piedmonteseimperador
- Venetaninperadore