LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
adjectivethird-declension two-termination adjective

familiāris1

familiāris (neuter familiāre, comparative familiārior, superlative familiārissimus, adverb familiāriter)
Classical[fa.mɪ.liˈaː.rɪs]Ecclesiastical[fa.mi.liˈaː.ris]
Mille Verba core vocabulary

Meaning

  1. two terminationof or pertaining to servants
  2. two terminationof or pertaining to a household or family
    res familiarisfamily estate, family heritage
  3. two terminationfamiliar, intimate, friendly
  4. two terminationof or belonging to one's own self, country, etc.
  5. two terminationcustomary, habitual
  6. two terminationfitting, appropriate

Latīnē defined in Latin in our graded readers

quī ad familiam pertinet; amīcus domūs.
familiāris -e — in Mille Verba, Domus et Familia

Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms

Socius · Sodalis · Amicus · Familiaris · Particeps · Consors

1. Socii (from sequi) are bound by common interests to act together, as partners, companions, etc.; sodales and socienni, like ἑταῖροι, are bound only by being pleased with each to the common enjoyment of life, as comrades and good friends; but sodalis (from ἔθος, ἠθεῖος) is the more elevated, sociennus, a more comic expression. Socius is generally in construction with an objective genitive, which names the purpose of the sociatio; whereas sodalis only with a subjective genitive, which names the other sodalis; socius periculi, culpæ, but sodalis meus. 2. Sodalis is a good friend, with whom one stands in a sociable, that is to say, a calm state of intercourse; amicus, a friend, with whom one exchanges the sacred feeling of love and respect; familiaris, a confidant, to whom one is bound, as one heart and soul, in mirth and sorrow. 3. The socius rei is considered in the state of a fellow-laborer or fellow-sufferer; the particeps and consors as sharers in an enjoyment or in a possession; the particeps, because he voluntarily takes a part in a thing, in opp. to expers, like μέτοχος; the consors, because, without co-operating, he is entitled to a share, in opp. to exsors. Cic. Balb. 28. Fuit hic multorum illi laborum socius aliquando; est fortasse nunc nonnullorum particeps commodorum. Liv. xxi. 41, and Suet. Aug. 25. The co-regent is socius imperii, so far as he shares in the business of government; consors, so far as the office is merely honorary. (iv. 208.)

Declension

singular
formmasculinefeminineneuter
nominativefamiliārisfamiliārisfamiliāre
genitivefamiliārisfamiliārisfamiliāris
dativefamiliārīfamiliārīfamiliārī
accusativefamiliāremfamiliāremfamiliāre
ablativefamiliārīfamiliārīfamiliārī
vocativefamiliārisfamiliārisfamiliāre
plural
formmasculinefeminineneuter
nominativefamiliārēsfamiliārēsfamiliāria
genitivefamiliāriumfamiliāriumfamiliārium
dativefamiliāribusfamiliāribusfamiliāribus
accusativefamiliārīs
familiārēs
familiārīs
familiārēs
familiāria
ablativefamiliāribusfamiliāribusfamiliāribus
vocativefamiliārēsfamiliārēsfamiliāria

Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book

rem familiarem tueri
to manage one's affairs, household, property well or ill.
uti aliquo familiariter
to be on very intimate terms with...
rem familiarem neglegere
to neglect, mismanage one's household matters.
uti aliquo (familiariter)
to be on intimate terms with some one.
sermo familiaris et cotidianus
the ordinary usage of language, everyday speech.
dissipare rem familiarem (suam)
to squander all one's property.
homo intimus, familiarissimus mihi
my most intimate acquaintance.
rem domesticam, familiarem administrare, regere, curare
to keep house.

fămĭlĭāris, e (
I. abl. sing. regularly familiari; familiare, Varr. and P. Rutil. ap. Charis. p. 105 P.), adj. familia.
I. Of or belonging to servants (rare; only as subst.): fămĭlĭāris, is, m., a servant: majores nostri servos (quod etiam in mimis adhuc durat) familiares appellaverunt, Sen. Ep. 47 med.: hujus familiae familiarem, Plaut. Am. 1, 1, 203; id. Ep. 1, 1, 2.—
II. Of or belonging to a house, household, or family; household, domestic, family, private (freq. and class.): fundus, Plaut. As. 5, 2, 24; cf. focus, Col. 11, 1, 19: filius, Plaut. Capt. 2, 2, 23: negotiis familiaribus impediti, Auct. Her. 1, 1, 1; cf.: res domesticae ac familiares, Cic. Tusc. 1, 1, 2; so, res, the household, family affairs, property, Plaut. Stich. 1, 2, 88; Caes. B. G. 1, 18, 4; Quint. 12, 1, 6; 12, 7, 9: ab domo ab re familiari, diutius abesse, Liv. 5, 4, 6 al.; cf. copiae, Liv. 2, 16, 7: pecuniae, Tac. A. 4, 15: rationes, id. ib. 6, 16: curae, id. ib. 11, 7: referam nunc interiorem ac familiarem ejus vitam, Suet. Aug. 61: vita, Plaut. Pers. 1, 3, 46: quis umquam in luctu domestico, quis in funere familiari cenavit cum toga pulla? Cic. Vatin. 13, 31: parricidium, i. e. committed on a member of the same family, Att. ap. Cic. N. D. 3, 26, 67: maeror, a family grief, Plaut. Cist. 4, 2, 60: Lar, Cic. Quint. 27, 85; Cic. Verr. 2, 3, 11, § 27; id. Rep. 5, 5 Mos. N. cr., v. Lar; cf.: numen Minerva, Quint. 10, 1, 91.—
B. Transf.
1. Familiar, intimate, friendly, and (more freq.) subst., a familiar acquaintance, friend (syn.: amicus, familiaris, intimus, necessarius).
(a). With substt.: videmus Papum Aemilium C. Luscino familiarem fuisse, etc., Cic. Lael. 11, 39: biduo factus est mihi familiaris, id. Fam. 3, 1, 2; id. Phil. 2, 32, 78; id. Rep. 2, 20; cf. id. Fam. 7, 8, 1: amici, Plin. Ep. 9, 34, 1; 9, 37, 1: sermones, Cic. Off. 2, 11, 39; id. Fam. 15, 15, 1; id. Att. 1, 9, 1; cf. epistolae, Quint. 1, 1, 29: minus familiari vultu respexisse, friendly, Suet. Caes. 78: voltus ille, Cic. Att. 1, 11, 1: colloquium, Liv. 25, 18, 5: jam inde a puero in omnia familiaria jura assuetus, the rights of intimacy, id. 24, 5, 9: voluntas, Sen. Ben. 6, 16, 1; cf.: vox auribus meis familiaris, Petr. 100: familiaribus magis ei aetati exemplis, Quint. 5, 10, 96: exempla, id. 7, 2, 17; 9, 4, 44: verba regionibus quibusdam magis familiaria, id. 8, 2, 13: litterae, Suet. Tib. 62.—Comp.: qui familiarior nobis propter scriptorum multitudinem est, Cic. de Or. 3, 19, 71: aditus in domum, Liv. 24, 5, 7: frater ei (with carior), Nep. Att. 16, 2: quo boves familiariores bubulco fiant, Col. 6, 2, 6: color argenti militaribus signis, Plin. 33, 3, 19, § 58. —Sup.: homo amantissimus familiarissimus, conjunctissimus officiis, Cic. Sull. 20, 57; cf. id. Att. 16, 16, F. 17: luna terris familiarissimum sidus, Plin. 2, 9, 6, § 41; 16, 18, 30, § 75; 16, 31, 57, § 131.—
(b). Absol.: est ex meis domesticis atque intimis familiaribus, Cic. Fam. 3, 1, 3: familiaris meus, id. Lael. 24, 89: per C. Valerium Procillum familiarem suum cum eo colloquitur, Caes. B. G. 1, 19, 3: Caelii, Cic. Cael. 25, 61: pauci familiares, id. Lael. 1, 2.—Sup.: quod M. Aemulius unus est ex meis familiarissimis atque intimis maxime necessarius, Cic. Fam. 13, 27, 2; cf.: intimus, proximus, familiarissimus quisque, id. Q. Fr. 1, 4, 1: familiarissimus meus, id. Fam. 13, 13, 1: familiarissimi ejus, id. Rep. 1, 9.—
2. Of or belonging to one's self, to one's own people or country (cf. domesticus); only in the lang. of the haruspices, of those parts of the animal which related to the party that sacrificed (opp. hostilis): (haruspices) fissum familiare et vitale tractant, Cic. Div. 2, 13, 32; cf.: Decio caput jecinoris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse, Liv. 8, 9, 1; cf.: mater procurans familiare ostentum, Liv. 26, 6, 14.—
3. Familiar, customary, habitual: mihi familiare est omnes cogitationes meas tecum communicare, Plin. Ep. 4, 24, 7; 2, 5, 10: familiare est hominibus omnia sibi ignoscere, Vell. 2, 30, 3: fuisse statuariam artem familiarem Italiae quoque indicant, Plin. 34, 7, 16, § 33; 35, 7, 31, § 49.—
4. Fitting, appropriate, adapted: quae peregrina ... transferuntur, minus sunt familiaria nostro solo quam vernacula, Col. 3, 4, 1: familiarissimum hoc platanis, Plin. 16, 31, 57, § 131: hipposelinum sabulosis familiarissimum, id. 19, 8, 48, § 163.—Hence, fămĭlĭārĭter, adv. *
1. By families: agros in montibus Romani acceperunt familiariter, Front. de Colon. p. 119 Goes.—
2. Familiarly, intimately, on friendly terms (freq. and class.): hominem ignotum compellare familiariter, Plaut. Men. 2, 3, 23; cf.: nimium familiariter Me attrectas, id. Rud. 2, 4, 6; id. Ep. 1, 1, 2: nihil turpius quam cum eo bellum gerere, quicum familiariter vixeris, Cic. Lael. 21, 77: familiariter amicus, Quint. 1, 2, 15: amatum a me, id. 10, 3, 12: dilectus, Plin. Ep. 9, 19, 5 et saep.: loqui, Cic. Div. in Caecil. 12, 37: scribere, id. Att. 9, 4, 1: nosse causas, i. e. to be familiarly or intimately, accurately acquainted with, Quint. 6, 4, 8; 5, 7, 7: quod ex longinquo petitur, parum familiariter nostro solo venit, i. e. suitable, adapted, Col. Arb. 1, 3.—Comp.: licentius, liberius, familiarius cum domina vivere, Cic. Cael. 23, 57: factum, id. de Or. 2, 3, 14; Quint. 2, 7, 3.—Sup.: cum Verre familiarissime et amicissime vivere, Cic. Div. in Caecil. 9, 29; Nep. Ages. 1, 1.

Origins

Proto-Italic *-ālis Latin -ālis Latin -āris Latin familiāris From familia (“household”) + -āris.

Descendants
  • Catalanfamiliar
  • Englishfamiliar
  • Frenchfamilier
  • Italianfamiliare
  • Portuguesefamiliar
  • Romanianfamiliar
  • Spanishfamiliar
  • Friulianfamiliâr
  • Galicianfamiliar
  • Normanfanmilyi

In English words that came into English from familiāris

  • familiarfamiliāris
  • familiarityfamiliāritātem
noun · masculinethird declension
familiāris2
familiāris m (genitive familiāris)
Classical[fa.mɪ.liˈaː.rɪs]Ecclesiastical[fa.mi.liˈaː.ris]
Mille Verba core vocabulary

Meaning

  1. a servant, domestic
  2. a friend, familiar acquaintance
    Hīs ego tamen diēbus, lūdīs scaenicīs, nē forte videar tibi nōn modo beātus sed līber omnīnō fuisse, dīrūpī mē paene in iūdiciō Gallī Canīnī, familiāris tuī.As for me, these past days, during the plays (in case you picture me as a free man, if not a happy one), I pretty well ruptured my lungs defending your friend Gallus Caninius.62 BCE – 43 BCE, Cicero, Epistulae ad familiares
  3. a relative
  4. someone belonging to a family or household, which might include any or all of the above
    Dominum patrem familiae appellāvērunt; servōs, quod etiam in mīmīs adhūc dūrat, familiārēs.They called the master the “father of the family,” and the slaves — as still happens in stage plays — “members of the family.” (The Roman paterfamilias ruled a familia which might include relations, slaves, and freedmen. Seneca, here advocating for humane treatment of slaves, probably implies the broader ancient sense of familiares.)c. 4 BCE – 65 CE, Seneca Minor, Epistulae Morales ad Lucilium 47.14

Declension

declension
formsingularplural
nominativefamiliārisfamiliārēs
genitivefamiliārisfamiliārium
dativefamiliārīfamiliāribus
accusativefamiliāremfamiliārēs
familiārīs
ablativefamiliārīfamiliāribus
vocativefamiliārisfamiliārēs

Origins

Proto-Italic *-ālis Latin -ālis Latin -āris Latin familiāris From familia (“household”) + -āris.

Quick answers

What does familiāris mean in Latin?
familiāris, a adjective, means “of or pertaining to servants; of or pertaining to a household or family; familiar, intimate, friendly”.
How do you pronounce familiāris?
In classical Latin, [fa.mɪ.liˈaː.rɪs]; in ecclesiastical (church) Latin, [fa.mi.liˈaː.ris].