disputō
Meaning
- to estimate or compute
- to discuss, debate or argue
- to preach
Latīnē defined in Latin in our graded readers
Choosing the right word Döderlein's Latin Synonyms
Disserere · Disputare
Disserere (διερεῖν) means to express an opinion in a didactic form, and at the same time to explain the grounds of that opinion; but disputare (διαπυθέσθαι) in a polemical form, and to take into consideration the arguments against it, and with one’s opponent, whether an imaginary person or actually present, to weigh argument against argument, and ascertain on which side the balance of truth lies. The disserens takes only a subjective view of the question; but the disputans would come at a result of objective validity. Disserere, moreover, denotes a freer, disputare a more methodical discussion of the subject. Cic. Rep. iii. 16 i. 24. Fin. i. 9, 31. Orat. ii. 3, 13. (iv. 19.)
Conjugation conjugation 1
| form | present | imperfect | future | perfect | pluperfect | fut. perfect |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | disputō | disputābam | disputābō | disputāvī | disputāveram disputāram | disputāverō disputārō |
| 2nd sg. | disputās | disputābās | disputābis | disputāvistī disputāstī | disputāverās disputārās | disputāveris disputāris |
| 3rd sg. | disputat | disputābat | disputābit | disputāvit disputāt | disputāverat disputārat | disputāverit disputārit |
| 1st pl. | disputāmus | disputābāmus | disputābimus | disputāvimus disputāmus | disputāverāmus disputārāmus | disputāverimus disputārimus |
| 2nd pl. | disputātis | disputābātis | disputābitis | disputāvistis disputāstis | disputāverātis disputārātis | disputāveritis disputāritis |
| 3rd pl. | disputant | disputābant | disputābunt | disputāvērunt disputārunt, disputāvēre | disputāverant disputārant | disputāverint disputārint |
active subjunctive
| form | present | imperfect | perfect | pluperfect |
|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | disputem | disputārem | disputāverim disputārim | disputāvissem disputāssem |
| 2nd sg. | disputēs | disputārēs | disputāverīs disputārīs | disputāvissēs disputāssēs |
| 3rd sg. | disputet | disputāret | disputāverit disputārit | disputāvisset disputāsset |
| 1st pl. | disputēmus | disputārēmus | disputāverīmus disputārīmus | disputāvissēmus disputāssēmus |
| 2nd pl. | disputētis | disputārētis | disputāverītis disputārītis | disputāvissētis disputāssētis |
| 3rd pl. | disputent | disputārent | disputāverint disputārint | disputāvissent disputāssent |
passive indicative
| form | present | imperfect | future |
|---|---|---|---|
| 1st sg. | disputor | disputābar | disputābor |
| 2nd sg. | disputāris disputāre | disputābāris disputābāre | disputāberis disputābere |
| 3rd sg. | disputātur | disputābātur | disputābitur |
| 1st pl. | disputāmur | disputābāmur | disputābimur |
| 2nd pl. | disputāminī | disputābāminī | disputābiminī |
| 3rd pl. | disputantur | disputābantur | disputābuntur |
passive subjunctive
| form | present | imperfect |
|---|---|---|
| 1st sg. | disputer | disputārer |
| 2nd sg. | disputēris disputēre | disputārēris disputārēre |
| 3rd sg. | disputētur | disputārētur |
| 1st pl. | disputēmur | disputārēmur |
| 2nd pl. | disputēminī | disputārēminī |
| 3rd pl. | disputentur | disputārentur |
imperative
| form | active | passive |
|---|---|---|
| pres. 2nd sg. | disputā | disputāre |
| pres. 2nd pl. | disputāte | disputāminī |
| fut. 2nd sg. | disputātō | disputātor |
| fut. 3rd sg. | disputātō | disputātor |
| fut. 2nd pl. | disputātōte | — |
| fut. 3rd pl. | disputantō | disputantor |
infinitives & participles
| form | active | passive |
|---|---|---|
| present infinitive | disputāre | disputārī |
| perfect infinitive | disputāvisse disputāsse | disputātum esse |
| future infinitive | disputātūrum esse | disputātum īrī |
| present participle | disputāns | — |
| perfect participle | — | disputātus disputāta, disputātā, disputātae, disputātam, disputātārum, disputātās, disputātī, disputātōrum, disputātōs |
| future participle | disputātūrus disputātūra, disputātūrā, disputātūrae, disputātūram, disputātūrārum, disputātūrās, disputātūre, disputātūrī, disputātūrīs, disputātūrō, disputātūrōrum, disputātūrōs, disputātūrum | disputandus disputanda, disputandā, disputandae, disputandam, disputandārum, disputandās, disputande, disputandīs, disputandōrum, disputandōs |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- subtiliter disputare
- to thoroughly discuss.
- in nullam partem disputare
- to say nothing either for or against an argument.
- ponere alicui, de quo disputet
- to set some one a theme for discussion.
- plura in eam sententiam disputare
- to discuss a subject more fully on the same lines.
- disputare (de aliqua re, ad aliquid)
- to discuss, investigate a subject scientifically.
- pertinacem (opp. clementem) esse in disputando
- to be dogmatic; positive.
- constituere, quid et quale sit, de quo disputetur
- to determine the nature and constitution of the subject under discussion.
- fusius, uberius, copiosius disputare, dicere de aliqua re
- to speak at great length on a subject, discuss very fully.
4 more phrases
- ratione et via, via et ratione progredi, disputare (Or. 33. 116)
- to proceed, carry on a discussion logically.
- in utramque partem, in contrarias partes disputare (De Or. 1. 34)
- to discuss both sides of a question.
- aliquem disputantem facere, inducere, fingere (est aliquid apud aliquem disputans)
- to introduce a person (into a dialogue) discoursing on...
- philosophia, in qua de bonis rebus et malis, deque hominum vita et moribus disputatur
- moral science; ethics.
ubi disputata est ratio cum argentario, Plaut. Aul. 3, 5, 55.—in meo corde eam rem volutavi et diu disputavi, Plaut. Most. 1, 2, 4: ea, quae disputavi, disserere malui quam judicare, Cic. N. D. 3, 40 fin.: neque haec in eam sententiam disputo, ut, etc., id. de Or. 1, 25, 117: aliquid pro tribunali multis verbis, id. Fam. 3, 8, 3: hoc, id. Tusc. 1, 34, 83 et saep.: (Druides) multa de sideribus atque eorum motu, etc.... disputant, Caes. B. G. 6, 14 fin.: de moribus, de virtutibus, de re publica, Cic. Rep. 1, 10: de omni re in contrarias partes, id. de Or. 1, 34, 158: cf. Cic. Verr. 2, 5, 3 fin.; id. Fam. 11, 27 fin.; Caes. B. C. 1, 86, 3: ab his, qui contra disputant, Cic. Rep. 1, 3; cf. id. ib. 1, 18: non inscite ad ea disputat, quae, etc., id. Tusc. 3, 9; cf. id. ib. 1, 4, 7; id. Rep. 1, 16: quale sit de quo disputabitur, id. ib. 1, 24: disputatur in consilio a Petreio et Afranio, Caes. B. C. 1, 67 et saep.: nunc utriusque disceptator eccum adest, age disputa, i. e. relate, tell, Plaut. Most. 5, 2, 16; cf. id. Rud. 3, 4, 13: rem alicui, i. e. to state, represent, id. Men. prol. 50.—With acc. and inf.: isti in eo disputant, Contaminari non decere fabulas, i. e. maintain, Ter. And. prol. 15 Ruhnk.—in synagoga, Vulg. Act. 17, 17; 18, 4; 20, 9.—quis eorum major esset, Vulg. Marc. 9, 33: cum diabolo, id. Jud. 9. Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
Origins
- Proto-Indo-European*dwóh₁
- Latindisputō
Proto-Indo-European *trísinflu. Proto-Indo-European *d(w)is- Proto-Italic *dis- Latin dis- Latin putus Proto-Indo-European *-h₂ Proto-Indo-European *-éh₂ Proto-Indo-European *-yéti Proto-Indo-European *-eh₂yéti Proto-Indo-European *-h₂tiinflu. Proto-Italic *-ājō Proto-Italic *-āō Latin -ō Latin putō Latin disputō From dis- (“apart”) + putō (“to reckon, consider, think, originally make clean, clear up”).
- Catalandisputar
- Frenchdisputer
- Italiandisputare
- Portuguesedisputar
- Romaniandisputa
- Spanishdisputar
- Galiciandisputar
- Piedmontesedisputé
In English words that came into English from disputō
- disputedisputō
- disputationdisputatio