LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
adjectivefirst/second-declension adjective

cruciārius1

cruciārius (feminine cruciāria, neuter cruciārium)
Classical[krʊ.kiˈaː.ri.ʊs]Ecclesiastical[kru.t͡ʃiˈaː.ri.us]

Meaning

  1. adjectiveobsoleterareof or pertaining to the cross or torture
    Febrem denique inter ceteros mortiferos et cruciarios exitus erogando homini deputatam neque quia est miramur, est enim, neque quia erogat hominem, ad hoc enim est.c. 160 CE – c. 225 CE, Tertullianus, De praescriptionibus hereticorum 2.1
    mos est remeaturis decimum quemque captorum per aequales et cruciarias poenas[…]ritu necarec. 430 CE – c. 489 CE, Sidonius Apollinaris, Epistulae 8.6

Declension

singular
formmasculinefeminineneuter
nominativecruciāriuscruciāriacruciārium
genitivecruciāriīcruciāriaecruciāriī
dativecruciāriōcruciāriaecruciāriō
accusativecruciāriumcruciāriamcruciārium
ablativecruciāriōcruciāriācruciāriō
vocativecruciāriecruciāriacruciārium
plural
formmasculinefeminineneuter
nominativecruciāriīcruciāriaecruciāria
genitivecruciāriōrumcruciāriārumcruciāriōrum
dativecruciāriīscruciāriīscruciāriīs
accusativecruciāriōscruciāriāscruciāria
ablativecruciāriīscruciāriīscruciāriīs
vocativecruciāriīcruciāriaecruciāria

crŭcĭārĭus, a, um, adj. crux,
I. of or pertaining to the cross, or, in gen., to torture.
I. Adj.: exitus, full of torture, Tert. Praescr. Haeret. 2 dub. (al. cruciatorios): poenae, Sid. Ep. 8, 6.—
II. Subst., one who is crucified, Petr. 112; Sen. Contr. 3, 21.—Hence,
B. As a term of reproach, one fit for the gallows, a gallows-bird, App. M. 10, p. 242: longum est quae cruciarius ille conflavit, Amm. 29, 2, 9.

Origins

  1. Proto-Indo-European*(s)ker-der.?
  2. Proto-Italic *kruks/*krukis
  3. Latincruciārius

Latin -ārius Latin cruciārius From crux (“cross”) + -ārius.

noun · masculinesecond declension
cruciārius2
cruciārius m (genitive cruciāriī or cruciārī)
Classical[krʊ.kiˈaː.ri.ʊs]Ecclesiastical[kru.t͡ʃiˈaː.ri.us]

Meaning

  1. obsoleterareone who is crucified; a person undergoing crucifixion
    Itaque unius cruciarii parentes ut viderunt laxatam custodiam, detraxere nocte pendentem supremoque mandaverunt officio.c. 27 CE – 66 CE, Petronius, Satyricon 112
    Eligitur maritus, quem sanus pater dotalem dedisset. Gener tuus ipsis nuptiis crucem meruit. Egregium generum, in quo nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est!c. 37 CE – 41 CE, Seneca Maior, Controversiae 6.3
  2. derogatoryobsoleterarea villain, a scoundrel; a gallows bird; one who deserves to be crucified
    Nec tantillum cruciarius ille vel fortuna tam magni indicii vel confertae conspectu curiae vel certe noxia conscientia sua deterrimus, quae ipse finxerat, quasi vera adseverare atque adserere incipit:[…]c. 125 CE – 180 CE, Apuleius, Metamorphoses 10.7
    Et quoniam longum est quod cruciarius ille conflavit, hoc unum edisseram, quam praecipiti confidentia patriciatus columina ipsa pulsavit.380 CE – 392 CE, Ammianus Marcellinus, Res Gestae 29.2.9

Declension

declension
formsingularplural
nominativecruciāriuscruciāriī
genitivecruciāriī
cruciārī
cruciāriōrum
dativecruciāriōcruciāriīs
accusativecruciāriumcruciāriōs
ablativecruciāriōcruciāriīs
vocativecruciāriecruciāriī

Origins

  1. Proto-Indo-European*(s)ker-der.?
  2. Proto-Italic *kruks/*krukis
  3. Latincruciārius

Latin -ārius Latin cruciārius From crux (“cross”) + -ārius.

Quick answers

What does cruciārius mean in Latin?
cruciārius, a adjective, means “of or pertaining to the cross or torture”.
How do you pronounce cruciārius?
In classical Latin, [krʊ.kiˈaː.ri.ʊs]; in ecclesiastical (church) Latin, [kru.t͡ʃiˈaː.ri.us].
Where does cruciārius come from?
Proto-Indo-European *(s)ker-der.? → Proto-Italic *kruks /*krukis → Latin cruciārius.