LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
adjectivefirst/second-declension adjective

castus1

castus (feminine casta, neuter castum, comparative castior, superlative castissimus, adverb castē)
Classical[ˈkas.tʊs]Ecclesiastical[ˈkas.tus]
№ 838 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary

Meaning

  1. adjectivemorally pure, guiltless, spotless
  2. adjectiveespecially in regard to sexual morality: pure, chaste, unpolluted, virtuous, continent
    casta quidem, sed nōn et crēdita: rūmor inīquusChaste, [she was] indeed, and yet had not been believed [to be so]: unjust slander had wronged her, and she was charged on a false accusation. (See Claudia Quinta.)8 CE, Ovidius, Fasti 4.307–308
  3. adjectivepure, free from barbarisms
  4. adjectivein a religious context: religious, pious, holy, sacred

Latīnē defined in Latin in our graded readers

Mille Verba cover
pūrus, sine vitiō; fēmina casta ignem sacrum cūrat.
castus -a -um — in Mille Verba, Aula Rēgia

Declension

singular
formmasculinefeminineneuter
nominativecastuscastacastum
genitivecastīcastaecastī
dativecastōcastaecastō
accusativecastumcastamcastum
ablativecastōcastācastō
vocativecastecastacastum
plural
formmasculinefeminineneuter
nominativecastīcastaecasta
genitivecastōrumcastārumcastōrum
dativecastīscastīscastīs
accusativecastōscastāscasta
ablativecastīscastīscastīs
vocativecastīcastaecasta

Lewis & Short A Latin Dictionary, 1879

castus, a, um, adj. i. e. cas-tus, partic., kindr. to Sanscr. çludh, to cleanse; Gr. καθ-αρός; Germ. keusch, heiter; cf. the opp. in-ces-tus, impure, Bopp, Gloss. 351, 6; Pott. 1, 252.
I. In gen., morally pure, unpolluted, spotless, guiltless, = purus, integer (gen. in respect to the person himself, while candidus signifies pure, just, in respect to other men; v. Doed. Syn. p. 196 sq.; class. in prose and poetry): castus animus purusque, Cic. Div. 1, 53, 121; cf.: vita purissima et castissima, id. Rosc. Com. 6, 17; and: quis hoc adulescente castior? quis modestior? quis autem illo qui maledicit impurior? id. Phil. 3, 6, 15: perjurum castus (fraudasse dicatur), id. Rosc. Com. 7, 21: castissimum quoque hominem ad peccandum potuisse impellere, id. Inv. 2, 11, 36: nulli fas casto sceleratum insistere limen, Verg. A. 6, 563: populus Et frugi castusque verecundusque, Hor. A. P. 207: qui (animi) se integros castosque servavissent, Cic. Tusc. 1, 30, 72; cf. id. Font. 10, 22; id. Cael. 18, 42: M. Crassi castissima domus, id. ib. 4, 9: signa, signs, indications of innocence, Ov. M. 7, 725: fides, inviolable, Sil. 13, 285: Saguntum, id. 3, 1.—With ab: decet nos esse a culpā castos, Plaut. Poen. 5, 4, 23; so, res familiaris casta a cruore civili, Cic. Phil. 13, 4, 8.—
II. In respect to particular virtues.
A. Most freq., esp. in poetry, in regard to sexual morality, pure, chaste, unpolluted, virtuous, continent: Latona, Enn. Trag. 424 Vahl.; cf. Minerva, Hor. C. 3, 3, 23; Cat. 16, 5; 62, 23; Tib. 1, 3, 83; Ov. M. 2, 544; 2, 711: hostia = Iphigenia, Lucr. 1, 98: Bellerophon, Hor. C. 3, 7, 15: matres, Verg. A. 8, 665: maritae, Ov. F. 2, 139.— With ab: castus ab rebus venereis, Col. 9, 14, 3.—Of inanimate things: lectulus, Cat. 64, 87: cubile, id. 66, 83: flos virginis, id. 62, 46: gremium, id. 65, 20: vultus, Ov. M. 4, 799: domus, Cat. 64, 385; Hor. C. 4, 5, 21 al.—
b. Trop., of style, free from barbarisms, pure: Caius Caesar sermonis praeter alios suae aetatis castissimi, Gell. 19, 8, 3.—
B. In a religious respect, pious, religious, holy, sacred, = pius: hac casti maneant in religione nepotes, Verg. A. 3, 409 Wagn.— So, Aeneas (for which elsewhere pius in Verg.), Hor. C. S. 42: sacerdotes, Verg. A. 6, 661: et sanctus princeps, Plin. Pan. 1, 3: ego qui castam contionem, sanctum campum defendo (in respect to the preceding: in Campo Martio, comitiis centuriatis auspicato in loco), Cic. Rab. Perd. 4, 11.—Of things: sacrae, religiosae castaeque res, Varr. ap. Non. p. 267, 8: haud satis castum donum deo, Cic. Leg. 2, 18, 45; cf. festa, Ov. Am. 3, 13, 3: taedae, Verg. A. 7, 71 Serv.: ara castis Vincta verbenis, Hor. C. 4, 11, 6: crines, Ov. M. 15, 675: laurus, Tib. 3, 4, 23: castior amnis (sc. Musarum), Stat. S. 4, 7, 12; cf.: castum flumen (on account of the nymphs), Claud. III. Cons. Stil. 260: luci, Hor. C. 1, 12, 59: nemus, Tac. G. 40: pura castaque mens, Plin. Pan. 3 fin.: casta mola genus sacrificii, quod Vestales virgines faciebant, Paul. ex Fest. p. 65 Müll.—As epith. ornans of poetry, since it is used in defence of the Deity: casta poesis, Varr. ap. Non. p. 267, 14 (it is erroneously explained by Non. by suavis, jucundus).—
2. Hence, subst.: castum, i, n., a festival, or period of time consecrated to a god, during which strict continence was enjoined, Fest. p. 124, 25 Müll.: Isidis et Cybeles, Tert. Jejun. 16.—
C. In respect to the property and rights of others, free from, abstinent, disinterested: manus, Varr. ap. Non. p. 267, 12: homo castus ac non cupidus, Cic. Sest. 43, 93: castissimus homo atque integerrimus, id. Fl. 28, 68.—Adv.: castē.
A. (Acc. to I.) Purely, spotlessly, without stain, uprightly: agere aetatem suam, Plaut. Trin. 2, 4, 149: et integre vivere, Cic. Fin. 4, 23, 63; id. Imp. Pomp. 1, 2.—
B. (Acc. to II. A.) Chastely, virtuously: caste se habere a servis, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3: tueri eloquentiam ut adultam virginem, Cic. Brut. 95, 330.—Of language, properly, correctly, classically: caste pureque linguā Latinā uti, Gell. 17, 2, 7.—
2. (Acc. to II. B.) Piously, religiously: placare deos, Ov. P. 2, 1, 33; cf. Cic. N. D. 1, 2, 3; Suet. Aug. 6.—Comp., Liv. 10, 7, 5.—Sup., Cic. Fam. 14, 4, 1.

Origins

  1. Proto-Indo-European*ḱes-der.?
  2. Proto-Italic*kastos
  3. Latincastus

Verbal adjective from the same root of careō (“to lack”), perhaps from Proto-Indo-European *ḱes- (“to cut”). Compare the meanings of pūrus/putus and derived putō. Related to Etruscan 𐌂𐌀𐌔𐌕𐌂𐌄 (castce).

Elsewhere
  • Italiancasto
  • Catalancast
  • Occitancast
  • Spanishcastofrom Old Spanish casto
  • Romaniancast
  • Friuliancast
  • Asturiancastu
  • Old Frenchchaste
Old Galician-Portuguese
  • Portuguesecasto
  • Galiciancasto
noun · masculinefourth declension
castus2
castus m (genitive castūs)
Classical[ˈkas.tʊs]Ecclesiastical[ˈkas.tus]
№ 838 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary

Meaning

  1. masculinepost Classicalan abstinence from sensual enjoyments on religious grounds

Declension

declension
formsingularplural
nominativecastuscastūs
genitivecastūscastuum
castorum
dativecastuīcastibus
accusativecastumcastūs
ablativecastūcastibus
vocativecastuscastūs

Lewis & Short A Latin Dictionary, 1879

castus, ūs (abl. heterocl. casto, Tert. Jejun. 16; Fest. s. v. minuitur, p. 154, 6 Müll.), m. 1. castus, ante- and post-class. for castimonia,
I. an abstinence from sensual enjoyments on religious grounds, Naev. ap. Non. p. 197, 16; Varr. ib.; Gell. 10, 15, 1; Arn. 5, p. 167.

Origins

From careō + -tus, thus from the same root as Etymology 1.