nē1
Meaning
- not comparableno; not
ne Crustumini quidem atque Antemnates […] satis se inpigre movent
the Crustuminians and Antemnates did not move with enough energy27 BCE – 25 BCE, Titus Livius, Ab urbe condita 1.10 - not comparable[with subjunctive] introduces a prohibition or negative command: do not
nē necesse habueris
do not regard it as necessaryc. 110 BCE – c. 25 BCE, Cornelius Nepos, De viris illustribus XXV. Atticus 16.2.5nē sīs admīrātus
do not be surprised62 BCE – 43 BCE, Cicero, Epistulae ad familiares 7.18.3 - not comparable[with future imperative] introduces a prohibition or negative command in a general context, as precepts, statutes, and proverbs: do not
Boreā flante, nē arātō, sēmen nē iacitō
when the north wind blows, do not plough, do not sow seed77 CE – 79 CE, Plinius Maior, Naturalis Historia 18.334
and in the form ni: DVM NI MINVS VIGINTI ADSIENT, Inscr. Grut. 207, 3. So too: DVM NE AMPLIOREM MODVM PRATORVM HABEANT QVAM, etc., Inscr. Orell. 3121 (Sententia de finibus inter Genuates et Viturios regundis lata A. U. C. 637). So, ne minores (verres) quam semestres, Varr. R. R. 2, 4, 21. In the time of Plautus the usage was unsettled, non and ne being used indifferently for simple negation; cf. Lorenz ad Plaut. Most. 105; Brix ad Plaut. Trin. 1156.—ne sues quidem id velint, non modo ipse, Cic. Tusc. 1, 38, 92: ne in oppidis quidem ... ne in fanis quidem, Cic. Verr. 2, 4, 1, § 2: Philippus non item: itaque ne nos quidem, id. Att. 14, 12, 2: nulla ne minima quidem aura fluctus commovente, id. Tusc. 5, 6, 16: non potest dici satis, ne cogitari quidem, quantum, etc., id. Mil. 29, 78: vita beata, quam ne in deo quidem esse censes, nisi, etc., id. N. D. 1, 24, 67: ut in foro et in judicio ... ne non timere quidem sine aliquo timore possimus, id. Mil. 1, 2: ne tondere quidem Vellera possunt, Verg. G. 3, 561; so after a negative, repeating it with emphasis: non enim praetereundum est ne id quidem, Cic. Verr. 2, 1, 60, § 155: nulla species ne excogitari quidem potest ornatior, id. de Or. 3, 45, 179: non praetermittam ne illud quidem, id. Q. Fr. 2, 5, 2: Caesar negat se ne Graeca quidem meliora legisse, id. ib. 2, 16, 5: numquam illum ne minima quidem re offendi, id. Lael. 27, 103; Liv. 28, 42, 16; but when ne ... quidem precedes, the negative of the principal verb is omitted: sine quā ne intellegi quidem ulla virtus potest, Cic. Tusc. 2, 13, 31: neque enim ipsius quidem regis abhorrebat animus, Liv. 29, 12, 10: ne quidem (with no intervening word), not even (late Lat.), Gai Inst. 1, 67; id. ib. 3, 93.—VECTIGAL INVITEI DARE NEI DEBENTO, Inscr. Orell. 3121; cf. art. ni, II.: abi, ne jura: satis credo, Plaut. Pers. 4, 3, 20; 4, 5, 5: ah, ne saevi tantopere, Ter. And. 5, 2, 27: impius ne audeto placare donis iram deorum, Cic. Leg. 2, 9, 22: ne, pueri, ne tanta animis assuescite bella, Verg. A. 6, 832.— ne me moveatis, Plaut. Mil. 4, 9, 1: si certum est facere, facias: verum ne post conferas Culpam in me, Ter. Eun. 2, 3, 96: si denique veritas extorquebit, ne repugnetis, Cic. Clu. 2, 6: ne pudori Sit tibi Musa lyrae sollers, Hor. A. P. 406.—ne istuc Juppiter Opt. Max. sirit, etc., id. 28, 28.—With utinam: utinam ne in nemore Pelio securibus Caesa accedisset abiegna ad terram trabes, would that not, Enn. ap. Cic. Top. 16, 61 (Trag. v. 280 Vahl.): utinam ne umquam, Mede Colchis cupido corde pedem extulisses, Enn ap. Non. 297, 18 (Trag. v. 311 ib.): illud utinam ne vere scriberem! Cic. Fam. 5, 17, 3; v. utinam.—With si: ne vivam, si scio, may I not live, may I die, if I know, Cic. Att. 4, 16, 8: sed ne vivam, si tibi concedo, id. Fam. 7, 23, 19: ne sim salvus, si aliter scribo ac sentio, id. ib. 16, 13, 1.—ego enim, etc., there may not have been; suppose there was not, Cic. Or. 29, 101; cf.: pugnes omnino, sed cum adversario facili. Ne sit sane: videri certe potest, id. Ac. 2, 26, 85; 2, 32, 102: ne sit sane summum malum dolor: malum certe est, id. Tusc. 2, 5, 14: ne sint in senectute vires: ne postulantur quidem vires a senectute, id. Sen. 11, 34: ne sit igitur sol, ne luna, ne stellae, quoniam nihil esse potest, nisi quod attigimus aut vidimus, id. N. D. 1, 31, 88; Liv. 31, 7: nec porro malum, quo aut oppressus jaceas, aut, ne opprimare, mente vix constes? though you be not crushed; supposing you are not crushed, Cic. Tusc. 4, 17, 39.—sint sane liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerarii, ne illi sanguinem nostrum largiantur, etc., only let them not; if they only will not, Sall. C. 52, 12. So, dum ne, dummodo ne, modo ne, and dum quidem ne; v. dum and modo: me vero nihil istorum ne juvenem quidem movit umquam: ne nunc senem, much less now I am old = nedum, Cic. Fam. 9, 26, 2; cf.: vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existumes, Plaut. Am. 1, 1, 174: scuta si homines inviti dant, etsi ad salutem communem dari sentiunt: ne quem putetis sine maximo dolore argentum caelatum domo protulisse, much less can you suppose, etc., Cic. Verr. 2, 4, 23, § 52; Liv. 3, 52.—haec mihi nunc cura est maxima, ut ne cui meae Longinquitas aetatis obstet, Ter. Hec. 4, 2, 19: ego, pol, te ulciscar, ut ne impune nos illuseris, id. Eun. 5, 4, 19: excitandam esse animadversionem et diligentiam, ut ne quid inconsiderate negligenterque agamus, Cic. Off. 1, 29, 103: equidem soleo dare operam, ut de suā quisque re me ipse doceat, et, ut ne quis alius assit, quo, etc., id. de Or. 2, 24, 102.— quam plurimis de rebus ad me velim scribas, ut prorsus ne quid ignorem, Cic. Att. 3, 10, 3: ut causae communi salutique ne deessent, Cic. Verr. 2, 4, 63, § 140: lata lex est, ne auspicia valerent, ut omnibus fastis diebus legem ferri liceret: ut lex Aelia, lex Fufia ne valeret, id. Sest. 15, 33; id. N. D. 1, 7, 17: vos orant atque obsecrant, judices, ut in actore causae suae deligendo vestrum judicium ab suo judicio ne discrepet, id. Div. in Caecil. 4, 14.—ego id agam, mihi qui ne detur, Ter. And. 2, 1, 35: moxque ad aram, quo ne hostis dolum persentisceret, aversusque a duce assistit, Dict. Cret. 4, 11: quaeritis maximis sumptibus faciendis, quomodo ne tributa conferatis, Gr. ὡς μή, Rutil. Lup. 1, 9.omitto innumerabiles viros, quorum singuli saluti huic civitati fuerunt ... ne quis se aut suorum aliquem praetermissum queratur, Cic. Rep. 1, 1, 1; 1, 7, 12; 1, 5, 9: Caesarem complexus obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem statueret, Caes. B. G. 1, 20.—Esp. after verbs expressing forethought, care, etc.: vide sis, ne quid imprudens ruas, Ter. Heaut. 2, 3, 128: considera, ne in alienissimum tempus cadat adventus tuus, Cic. Fam. 15, 14, 4: Cocceius, vide, ne frustretur, Cic. Att. 12, 18, 3 et saep.—metuo et timeo, ne hoc tandem propalam flat, that it will be discovered, Plaut. Mil. 4, 8, 38: timeo ne malefacta mea sint inventa omnia, id. Truc. 4, 2, 61: vereor ne quid Andria apportet mali, Ter. And. 1, 1, 46: metuebat ne indicarent, Cic. Mil. 21, 57: mater cruciatur et sollicita est, ne filium spoliatum omni dignitate conspiciat, id. Mur. 41, 88: hic ne quid mihi prorogetur, horreo, id. Att. 5, 21, 3: id paves, ne ducas tu illam, tu autem ut ducas, Ter. And. 2, 2, 12: esse metus coepit, ne, etc., Ov. M. 7, 715: terruit gentīs, grave ne rediret Saeculum Pyrrhae, Hor. C. 1, 2, 5: non periclumst, nequid recte monstres, Plaut. Ps. 1, 3, 55: pavor ceperat milites, ne mortiferum esset vulnus, Liv. 24, 42—vereor ne exercitum firmum habere non possit, Cic. Att. 7, 12, 2: unum vereor ne senatus Pompeium nolit dimittere, id. ib. 5, 18, 1: timeo ne non impetrem, id. ib. 9, 6, 6; id. Tusc. 1, 31, 76.—non vereor, ne quid temere facias, Cic. Fam. 2, 7, 1; 2, 1, 4: timere non debeo, ne non iste illā cruce dignus judicetur, Cic. Verr. 2, 5, 67, § 171.—qui cavet, ne decipiatur, etc., Plaut. Capt. 2, 2, 5: cavete, judices, ne nova proscriptio instaurata esse videatur, Cic. Rosc. Am. 53, 153; id. Fam. 3, 12, 4; v. caveo: casus quidam ne facerem impedivit, Cic. Fat. 1, 1: unus ne caperetur urbs causa fuit, Liv. 34, 39. Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
Origins
Proto-Indo-European *néder. Proto-Indo-European *méh₁ Proto-Indo-European *néh₁der. Proto-Italic *nē Archaic Latin nei Latin nē Inherited from Archaic Latin nei, from Proto-Italic *nē, either from a lengthened variant of Proto-Indo-European *né (“not”), or from *méh₁ with replacement of *m- by *n-. The conjunction is abbreviated from ut nē.