VIRTŪS

Virtūs dea Rōmāna est; Honōs quoque deus est. Hī duo deī ūnum templum habent, prope Portam Capēnam — ibi Via Appia magna ē Rōmā it. Templum ūnum est, sed duās partēs habet: sacerdōtēs enim dīcunt: “Ūna pars duōs deōs habēre nōn potest.” Posteā dux clārus, Mārcellus, statuās pulchrās ibi pōnit. Omnis homō, quī ad urbem venit, prīmum duōs deōs videt: Honōrem et Virtūtem.

• dea -ae goddess
• sacerdōs -ōtis priest
• pars, partis part, room
• statua -ae statue

Rōma nova est et parva. Templa nōn habet; casās parvās habet, in monte prope flūmen Tiberim. Rōmulus rēx prīmus est. Omnia nova sunt: novae casae, novī agrī, novī mīlitēs.

• casa -ae hut, cottage
• mōns, montis hill, mountain
• flūmen -inis river
• rēx, rēgis king

Oppida antīqua novam urbem nōn amant. Prope Rōmam oppidum Caenīna est; rēx eius Acrō est, vir fortis. Acrō exercitum contrā Rōmam dūcit: urbem parvam dēlēre cupit.

• oppidum -ī town
• exercitus -ūs army
• dēleō -ēre to destroy

Rōmulus mīlitēs suōs ē portīs dūcit. Tum Rōmulus ante omnēs venit, sōlus, contrā ipsum rēgem. Temporibus antīquīs hic maximus honor ducis est: rēx contrā rēgem pugnat, et ambō exercitūs spectant.

• mīles -itis soldier
• dux, ducis leader, general
• pugnō -āre to fight

Acrō contrā eum currit. Pugnant. Rōmulus vincit: Acrō cadit. Tum mīlitēs eius fugiunt, et Rōma etiam oppidum eōrum capit.

• vincō -ere to win
• cadō -ere to fall
• fugiō -ere to flee

Nunc Rōmulus rem novam facit. Arma rēgis omnia capit, et ipse ea portat — sōlus. In Capitōlium ambulat; mīlitēs post eum veniunt et laetī clāmant: “Victōria! Victōria!”

• arma -ōrum weapons, armor
• portō -āre to carry
• clāmō -āre to shout

In monte Rōmulus templum aedificat — prīmum templum tōtīus Rōmae. Templum parvum est, tam parvum quam casa. Rōmulus id Iovī dat, rēgī deōrum, et arma Acrōnis ibi pōnit.

• aedificō -āre to build
• pōnō -ere to place

Haec arma nōmen magnum accipiunt: Spolia Opīma — id est arma, quae dux ā duce hostium capit. Rōmulus lēgem dat: “Sōlus dux, quī ducem hostium suā manū vincit, Spolia Opīma deō dare potest.” Posteā, per mīlle proelia, duo virī sōlī iterum ea capiunt.

• hostis -is enemy
• lēx, lēgis law
• manus -ūs hand
• proelium -ī battle

Ecce prīmum templum Rōmae: nōn aurum in eō est, sed arma virī fortis. Rōmulus enim ūnam rem ante omnēs sacram facit: virtūtem.

• aurum -ī gold
• sacer -cra -crum sacred

Multīs annīs post Rōmulum hostēs novī in Ītaliam veniunt: Gallī, virī magnī cum gladiīs longīs et capillīs longīs. Ubi Gallī clāmant, aliī exercitūs fugiunt. Rōma contrā eōs Mārcellum mittit.

• gladius -ī sword
• capillus -ī hair
• mittō -ere to send

Nunc enim Rōma rēgēs nōn habet, sed cōnsulēs: cōnsul est dux, quī ūnum annum urbem dūcit. Mārcellus cōnsul huius annī est, mīles ā puerō.

• cōnsul -is consul
• ā puerō from boyhood

Prope oppidum Clastidium duo exercitūs stant. Tum rēx Gallōrum ipse inter exercitūs venit, equō magnō. Nōmen eī est Virdumarus; vir maximus est, et arma eius aurō plēna sunt. Clāmat: “Ubi est dux Rōmānus? Pugnā mēcum, vir contrā virum!”

• equus -ī horse
• plēnus -a -um full
• nōmen -inis name

Tōtus exercitus Rōmānus tacet. Tum Mārcellus venit — sōlus.

Dum equō it, Iovī prōmissum dat: “Iuppiter, sī hodiē vincō, arma optima huius rēgis tibi dō.” Tum equī currunt. Gallus maior est; sed Mārcellus prīmus petit: gladius per arma rēgis it. Virdumarus cadit.

• taceō -ēre to be silent
• prōmissum -ī promise
• petō -ere to attack

Mārcellus arma rēgis capit — et tōtus exercitus clāmat. Omnis enim mīles intellegit: haec Spolia Opīma sunt! Post Rōmulum ūnus vir sōlus ea capit, Cossus nōmine. Nunc Mārcellus — et post eum nēmō.

• intellegō -ere to understand
• nōmine by name

Rōma Mārcellō triumphum dat. Triumphus maximus honor est: dux per tōtam urbem it, mīlitēs post eum ambulant, populus laetus clāmat. Et Mārcellus arma rēgis ipse portat: ita ōlim Rōmulus, ita nunc Mārcellus.

• triumphus -ī triumph
• populus -ī the people

Rōmānī omnēs triumphōs in lapide scrībunt, nōmen post nōmen. Sed apud nōmen Mārcellī lapis fābulam nārrat: hic cōnsul ducem hostium suā manū vincit. Hunc honōrem lapis ūnī virō sōlī dat.

• lapis -idis stone
• scrībō -ere to write
• fābula -ae story

Inter haec tempora — post Rōmulum rēgem, ante Mārcellum cōnsulem — Rōmae vir vīvit, quī numquam dux est. Semper mīles est, ūnus ē multīs. Nōmen eī est Lūcius Siccius Dentātus.

• vīvō -ere to live
• numquam never

Siccius vir pauper est, ūnus ē populō. Iuvenis ad bellum it — et Rōma semper in bellō est. Annum post annum, bellum post bellum, Siccius pugnat. Tandem hominēs dīcunt: “Siccius plūs quam centum proelia pugnat!”

• pauper -eris poor
• iuvenis -is young man
• plūs quam more than

Saepe hostis magnus inter exercitūs venit et clāmat: “Quis contrā mē pugnāre vult?” — ita ōlim Acrō rēx clāmat. Tum Siccius ē mīlitibus venit, et pugnat, et vincit. Iterum hostis vocat; iterum Siccius venit; iterum vincit.

• saepe often
• iterum again
• vocō -āre to call

Corpus eius fābulam nārrat: quadrāgintā quīnque vulnera habet, et omnia ante sunt, nūllum post. Semper enim contrā hostem stat.

• corpus -oris body
• vulnus -eris wound
• ante in front

Rōma mīlitibus fortibus praemia dat, et Siccius plūrima accipit: praemia aurī, praemia honōris, praemium post praemium. Saepe ducēs eius triumphōs accipiunt; tum Siccius in triumphō ambulat, cum praemiīs suīs omnibus.

• praemium -ī reward
• accipiō -ere to receive

Graecī trāns mare fābulās dē Achille nārrant: Achillēs mīles maximus fābulārum antīquārum est. Itaque Rōmānī Siccium “Achillem Rōmānum” vocant.

• trāns mare across the sea
• itaque and so

Ubi Siccius senex est, populus eum vocat: “Dēfende nōs!” Omnēs enim putant: “Vir, cuius omnia vulnera ante sunt, populum suum numquam relinquit.”

• senex, senis old man
• dēfendō -ere to defend
• relinquō -ere to abandon

Et per multōs annōs posteā, ubi pater Rōmānus fīlium ad bellum mittit, fābulam Dentātī nārrat et fīliō dīcit: “Redī cum honōre — et vulnera tua omnia ante portā!”

• redeō -īre to go back
• fīlius -ī son