Classis Octingentārum Nāvium

Lūcius Domitiō Appiō Claudiō cōnsulibus, Caesar, discēdēns ab hībernīs in Ītaliam, lēgātīs imperat ut quam plūrimās possint hieme nāvēs aedificandās veterēsque reficiendās cūrent. Iterum Britannia! Sed hōc annō Caesar nōn octōgintā nāvēs parat — audī numerum et obstupēscē. Eārum modum fōrmamque dēmōnstrat: paulō hūmiliōrēs quam quibus in nostrō marī ūtī cōnsuēvimus — ad celeritātem onerandī et ad subductiōnēs; paulō lātiōrēs — ad multitūdinem iūmentōrum trānsportandam. Quid est subductiō? Subductiō est cum nāvis ex aquā in lītus trahitur. Meministīne tempestātēs Britannicās et lūnam plēnam? Caesar meminit! Nāvis hūmilis et lāta facile subdūcitur — tempestās nāvem in lītore siccō nōn frangit.

• reficiō -ere rūrsus novum faciō
• hūmilis -e nōn altus
• subdūcitur (subdūcō) ex aquā in lītus trahitur
• iūmentum -ī (n) animal quod onus trahit
• cōnsuēvimus facere solēmus, semper facimus
• fierī (fīō) esse incipere

Hās omnēs āctuāriās imperat fierī — id est: et vēlīs et rēmīs āctās — quam ad rem multum humilitās adiuvat. Quid est nāvis āctuāria? Āctuāria est nāvis quae et vēlō et rēmīs agitur: sī ventus dēest, rēmī adsunt! Ea quae sunt ūsuī ad armandās nāvēs ex Hispāniā apportārī iubet. Ipse, conventibus Galliae citeriōris perāctīs, in Illyricum proficīscitur — nam Pīrūstae fīnēs prōvinciae vāstābant. Sed haec parva sunt; ad nāvēs redeāmus! Vēre ineunte, cum ad exercitum revertisset, circuitīs omnibus hībernīs, singulārī mīlitum studiō invēnit: sescentās ferē eius generis nāvēs et longās duodētrīgintā aedificātās — neque multum abesse quīn paucīs diēbus dēdūcī possint! Sescentae nāvēs — ūnā hieme, mīlitum manibus. Collaudātīs mīlitibus, Caesar omnēs ad portum Itium convenīre iubet, unde commodissimus in Britanniam trānsiectus.

• āctuārius -a -um vēlīs et rēmīs āctus
• humilitās -ātis (f) quam humilis rēs est
• dēdūcō -ere (nāvem) ā terrā in aquam trahō
• trānsiectus -ūs (m) trānsitus maris
• cīvitās -ātis (f) populus līber cum oppidīs suīs
• cognōverat (cognōscō) scīre coeperat

Ad portum Itium Caesar tōtīus Galliae equitātum convenīre iussit: quattuor mīlia equitum et prīncipēs ex omnibus cīvitātibus. Cūr? Cōnsilium callidum: paucōs in Galliā relinquere, cēterōs sēcum in Britanniam dūcere cōnstituerat — nē, ipsō absente, Gallia rebelliōnem faceret! Quid est rebelliō? Rebelliō est cum populus victus iterum bellum facit. Equitēs Gallōrum sēcum trāns mare: quasi obsidēs equō vectī. Inter hōs prīncipēs erat Dumnorīx Haeduus. Meministīne hoc nōmen, lēctor? In prīmō volūmine eum vīdistī: frāter Dīviciācī, vir cupidus rēgnī, quī Helvētiīs fāvit et pontem apud Ararim… — ita, ille Dumnorīx! Caesar eum imprīmīs sēcum habēre volēbat, quod hominem cupidum rērum novārum, magnī animī, magnae inter Gallōs auctōritātis cognōverat.

• rebelliō -ōnis (f) novum bellum victōrum
• vectī (vehō -ere) portātī; vehō = portō
• imprīmīs maximē, ante omnēs
• rēs novae (f pl) nova cīvitās, rebelliō
• hominem (homō -inis, m) virum; hominēs = virī et fēminae
• obsidēs (obses -idis, m) hominēs quōs victī prō fidē dant

Sed Dumnorīx nāvigāre recūsābat! Prīmō petēbat ut in Galliā relinquerētur: “Nāvigandī īnsuētus sum — et religiōnibus impedior!” Quid est religiō? Religiō est timor deōrum quī hominem ab aliquā rē prohibet. Ubi id obtinērī nōn posse vīdit, aliā viā āctum est: prīncipēs Galliae sollicitāre coepit, sēductim et sēcrētō: “Nōn sine causā fit ut Gallia omnī nōbilitāte spoliētur! Caesar omnēs nōs in Britanniā interficere cōnstituit — quōs in cōnspectū Galliae interficere verētur!” Aliīs fidem dabat, iūs iūrandum poscēbat. Perīculōsa verba! Haec ā complūribus ad Caesarem dēferēbantur.

• recūsō -āre negō mē factūrum
• īnsuētus -a -um quī rem facere nōn solet
• religiō -ōnis (f) timor deōrum
• sollicitō -āre ad malum moveō
• petēbat (petō) tum rogat et poscit
• fit (fīō) esse incipit, est

Quā rē cognitā, Caesar statuit omnibus ratiōnibus Dumnorīgem in officiō tenēre — aut, sī nōn posset, cavēre nē quid nocēre posset. Diēs circiter vīgintī quīnque in portū morātī sunt, quod ventus Corus nāvigātiōnem impediēbat. Tandem, ventō idōneō, Caesar mīlitēs equitēsque cōnscendere iubet. At — dum omnium mentēs impedītae sunt — Dumnorīx cum equitibus Haeduōrum ā castrīs, īnsciente Caesare, domum discēdere coepit! Fuga apertīssima. Caesar, intermissā profectiōne atque omnibus rēbus postpositīs, magnam partem equitātūs ad eum īnsequendum mittit — et imperat: “Retrahite eum; sī vim faciat neque pāreat, interficite!” Nihil enim ab eō absente sānī exspectābat, quī praesentis imperium neglēxisset. Ille autem revocātus resistere ac sē manū dēfendere coepit, suōrumque fidem implōrāre — saepe clāmitāns: “Līber sum! Līberae cīvitātis sum!” Illī, ut erat imperātum, circumsistunt hominem atque interficiunt. At equitēs Haeduī omnēs ad Caesarem revertuntur. Sīc moritur Dumnorīx: nōn in proeliō, sed in fugā; clāmāns lībertātem — quam ipse Galliae vēndere voluerat. Prīma fābula huius librī fīnem habet antequam nāvēs solvuntur. Ōmen an iūstitia? Lēctor, tū iūdicā.

• cōnscendō -ere (nāvem) in nāvem ascendō
• īnsciēns -entis nesciēns
• retrahō -ere retrō dūcō
• circumsistō -ere undique circum stō
• cognita (cognōscō) rēs quās scīmus
• impediō -īre prohibeō, difficile faciō

Nunc lege verba ipsīus Caesaris (Dē Bellō Gallicō V.7) — dē morte Dumnorīgis:

Ille autem revocātus resistere ac sē manū dēfendere suōrumque fidem implōrāre coepit, saepe clāmitāns līberum sē līberaeque esse cīvitātis. Illī, ut erat imperātum, circumsistunt hominem atque interficiunt; at equitēs Haeduī ad Caesarem omnēs revertuntur.

• implōrō -āre auxilium petō clāmāns
• clāmitō -āre iterum iterumque clāmō
• revertor -ī redeō
• profectiōne (profectiō, f) cum discēdimus; initium viae
• īnsequendum (sequor) sequī et premere
• ipsīus (ipse) ipsīus Caesaris = Caesaris, nōn alterīus