Gallia

Gallia terra magna est. Ubi est Gallia? Gallia in Eurōpā est. Gallia nōn ūna terra est: Gallia in trēs partēs dīvīsa est. Quid est pars? Pars est nōn tōtum. Ūna pars, duae partēs, trēs partēs. In prīmā parte Belgae habitant. In secundā parte Aquītānī habitant. In tertiā parte Celtae habitant. Rōmānī Celtās “Gallōs” appellant. Quid est appellāre? Appellāre est nōmen dare.

• terra -ae (f) locus ubi habitāmus
• pars, partis (f) nōn tōtum
• habitō -āre in locō vīvō
• appellō -āre nōmen dō
• dīvīsa in partēs facta (dīvidō)

Hī trēs populī nōn sunt similēs. Quid est similis? Similis est ferē īdem. Belgae, Aquītānī, Gallī linguā differunt. Quid est lingua? Lingua est id quod loquimur. Gallī linguam Gallicam loquuntur. Populī quoque lēgibus differunt. Quid est lēx? Lēx est rēgula populī. Lēx dīcit: “Hoc facere dēbēs, illud facere nōn dēbēs.”

• similis -e ferē īdem
• lingua -ae (f) id quod loquimur
• differō -ferre nōn similis sum
• lēx, lēgis (f) quod populus iubet
• rēgula -ae (f) id quod sequī dēbēmus

Quid populōs dīvidit? Flūmina populōs dīvidunt. Quid est flūmen? Flūmen est aqua quae fluit. Aqua flūminis semper movet. Flūmen Garumna Gallōs ab Aquītānīs dīvidit. Flūmina Mātrona et Sēquana Gallōs ā Belgīs dīvidunt. Est etiam aliud flūmen, magnum et lātum: Rhēnus. Quid est lātus? Flūmen magnum lātum est; flūmen quod nōn lātum est, angustum est. Trāns Rhēnum Germānī habitant. Germānī nōn in Galliā habitant, sed prope Galliam.

• flūmen -inis (n) aqua quae fluit
• dīvidō -ere in partēs multās agō
• lātus -a -um nōn angustus
• trāns ab alterā parte
• aliud nōn idem; alia rēs

Quī ex hīs populīs fortissimī sunt? Belgae fortissimī sunt. Quid est fortis? Fortis est quī bene pugnat et nōn timet. Cūr Belgae fortissimī sunt? Causa prīma: Belgae longē ā prōvinciā Rōmānā absunt. Mercātōrēs rārō ad Belgās veniunt. Quid est mercātor? Mercātor est vir quī rēs vēndit et emit. Mercātōrēs vīnum portant. Vīnum autem virōs mollēs facit!

• fortis -e quī nōn timet
• absum -esse nōn adsum, procul sum
• mercātor -ōris (m) quī vēndit et emit
• mollis -e nōn dūrus, nōn fortis

Causa secunda: Belgae proximī Germānīs sunt. Quid est proximus? Proximus est valdē prope. Belgae prope Germānōs habitant; Belgae valdē prope Germānōs habitant: Belgae Germānīs proximī sunt. Germānī trāns Rhēnum habitant. Belgae cum Germānīs continenter bellum gerunt. Quid est continenter? Continenter est sine fīne, semper. Bellum virōs fortēs facit. Sīc Belgae, quia semper pugnant, fortissimī sunt.

• proximus -a -um valdē prope
• continenter semper, sine fīne
• bellum gerō bellum faciō, pugnō
• sine nōn cum

Est alius populus fortis in Galliā: Helvētiī. Ubi Helvētiī habitant? Helvētiī inter montēs habitant, ubi hodiē Helvētia est. Helvētiī quoque cum Germānīs pugnant. Cotīdiē ferē pugnant! Quid est cotīdiē? Cotīdiē est omnī diē. Helvētiī aut Germānōs ā fīnibus suīs prohibent, aut ipsī in fīnibus Germānōrum bellum gerunt. Quid sunt fīnēs? Fīnēs sunt terra populī: fīnēs Helvētiōrum sunt terra ubi Helvētiī habitant.

• mōns, montis (m) terra alta
• cotīdiē omnī diē
• prohibeō -ēre nōn permittō
• fīnēs -ium (m) terra populī

Quis hanc terram nōbīs dēscrīpsit? Gāius Iūlius Caesar. Quis est Caesar? Caesar est dux Rōmānus. Quid est dux? Dux est vir quī mīlitēs dūcit. Caesar cum exercitū magnō in Galliam vēnit. Quid est exercitus? Exercitus est multitūdō mīlitum. Caesar in Galliā novem annōs pugnāvit. Et Caesar omnia scrīpsit: dē populīs, dē flūminibus, dē proeliīs, dē victōriīs. Liber eius “Commentāriī dē Bellō Gallicō” appellātur. Hunc librum nunc tū legis!

• dux, ducis (m) quī mīlitēs dūcit
• mīles -itis (m) vir quī pugnat
• exercitus -ūs (m) multitūdō mīlitum
• proelium -ī (n) pugna
• scrīpsit (scrībō) herī scrīpsit, hodiē scrībit
• liber, librī (m) id quod legimus

Nunc lege verba ipsīus Caesaris (Dē Bellō Gallicō I.1):

Gallia est omnis dīvīsa in partēs trēs, quārum ūnam incolunt Belgae, aliam Aquītānī, tertiam quī ipsōrum linguā Celtae, nostrā Gallī appellantur. Hī omnēs linguā, īnstitūtīs, lēgibus inter sē differunt. Gallōs ab Aquītānīs Garumna flūmen, ā Belgīs Mātrona et Sēquana dīvidit. Hōrum omnium fortissimī sunt Belgae, proptereā quod ā cultū atque hūmānitāte prōvinciae longissimē absunt, minimēque ad eōs mercātōrēs saepe commeant atque ea quae ad effēminandōs animōs pertinent important, proximīque sunt Germānīs, quī trāns Rhēnum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt.

• incolō -ere habitō
• īnstitūtum -ī (n) mōs, cōnsuētūdō
• commeō -āre saepe veniō
• importō -āre in terram portō
• ipsīus eius (ipse)
• quibuscum cum quibus