adverb
intus1
intus (not comparable)
Classical[ˈɪn.tʊs]Ecclesiastical[ˈin.tus]
Mille Verba core vocabulary
Meaning
- not comparableon the inside: within, inside
Ibo intro atque intus subducam ratiunculam,
c. 200 BCE – 190 BCE, Plautus, Captivi 1.2.83–84Abi intro ad vos domum
c. 206 BCE, Plautus, Miles Gloriosus 2.6.54–55 - not comparablefrom within, from the inside, out
Philaenium estne haec quae intus exit
c. 209 BCE, Plautus, Asinaria 585–586tum abi atque obsera ostium intus, dum ego hinc transcurro ad forum:
161 BCE, Publius Terentius Afer, Eunuchus 4.764–765 - not comparableto the inside: within
Nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus corpora discedunt conexaque convenientis
c. 99 BCE – 55 BCE, Lucretius, De rerum natura 2.711–713Thalami iam limina tangit, iamque fores aperit, iam ducitur intus:[…]
8 CE, Ovidius, Metamorphoses 10.456–457
In the readers how our graded readers gloss it
within, inside
intus — in Seneca, ch. III
intus, adv. 1. in and the abl. termination -tus; Sanscr. -tas; cf. ἐντός.
I. On the inside, within:
ibi intro atque intus subducam ratiunculam, Plaut. Capt. 1, 2, 89: vide sitne istaec nostra intus, id. Mil. 2, 6, 55: intus insidiae sunt: intus inclusum periculum est: intus est hostis, Cic. Cat. 2, 5: estne frater intus? Ter. Ad. 4, 2, 30: intus domique, Cic. de Sen. 4: ea, quae sunt intus in corpore, id. Fin. 3, 5, 18; cf.: intus in mundo, id. Univ. 10: intus in animis, id. Fin. 1, 13, 44; so, intus in cella Fortis Fortunae, Liv. 27, 11, 3: te intus et in cute novi, Pers. 3, 30: extra et mtus hostem habere, Caes. B. C. 3, 69.— Poet., with abl.: membris intus, Lucr. 4, 1091: tali intus templo, Verg. A. 7, 192.— With gen.: aedium, i.e. in the house, App. M. 8, p. 215, 24: adductos intus agere equos, closer to the goal, Ov. F. 6, 586; cf.: intus agere lacrimas, to moderate, Albin. Eleg. 114.—Prov.: intus canere, v. Aspendius.—II. To the inside, into, within, in (for the usual intro, cf. Quint. 1, 5, 50):
intus novam nuptam deduxi viā, rectā, into the house, Plaut. Cas. 5, 2, 7 dub. (al. intro): die, me orare ut aliquis intus prodeat, id. Cist. 3, 8: quo simul atque intus est itum, Caes. B. C. 3, 26 (al. intro): intus in artus, Lucr. 2, 711; Ov. M. 10, 457; Tac. H. 1, 35: pollice intus inclinato, inwards ( = introrsus), Quint. 11, 3, 99; so Cels. 8, 4. — III. From within = ἔνδοθεν, ex interiore parte (mostly anteclass.; cf. Brix ad Plaut. Capt. 196):
tu in tus pateram proferto foras, Plaut. Am. 2, 2, 138: evocato aliquem intus ad te, id. Most. 3, 1, 145; id. Men. 1, 3, 35; id. Mil. 4, 4, 33; 49; cf.: intus evocato aliquem foras, id. Ps. 2, 2, 10; and: argentum intus efferre foras, id. Bacch. 1, 1, 62: obsera otium intus, Ter. Eun. 4, 6, 25: quicquid spinosum est et intus eminet, Cels. 8, 4.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
intus adv.,
on the inside, within: intus est hostis: estne frater intus? T.: Format natura nos intus, H.: in animis: in aede, L.: extra et intus hostem habere, Cs.: clausi (tauri), in the stalls, V.: intus Digna geri, i. e. in private, H.: adductos intus agere equos, closer to the goal, O.: tali intus templo, V.—Prov.: omnia intus canere, on the inner side (of the cithara), i. e. to oneself: hoc carmen non vobis sed sibi intus canit, i. e. seeks his own interest.—To the inside, into, within, in: ducitur intus, O.—From within: obsera ostium, T.: unde nisi intus Monstratum? i. e. by instinct, H.
Origins
From in (“in, at”) + -tus (adverb ending). Cognate with Ancient Greek ἐντός (entós, “within”).
Descendants
- Italianinto
- Germanintus
- Ladinte
- Ligurianinte
- Neapolitaninto
- Neapolitandinto
- Neapolitanrinto
- Normanyensfrom Old French enz