verbfirst conjugation
dispēnsō
dispēnsō (present infinitive dispēnsāre, perfect active dispēnsāvī, supine dispēnsātum)
Classical[dɪsˈpẽː.soː]Ecclesiastical[disˈpɛn.so]
Meaning
- to dispense, distribute
- to manage, regulate, control
Latīnē defined in Latin in our graded readers
singulīs distribuōdispēnsō -āre — in Metamorphoses I, ch. 13
Conjugation conjugation 1
| form | present | imperfect | future | perfect | pluperfect | fut. perfect |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | dispēnsō | dispēnsābam | dispēnsābō | dispēnsāvī | dispēnsāveram | dispēnsāverō dispēnsārō |
| 2nd sg. | dispēnsās | dispēnsābās | dispēnsābis | dispēnsāvistī dispēnsāstī | dispēnsāverās dispēnsārās | dispēnsāveris |
| 3rd sg. | dispēnsat | dispēnsābat | dispēnsābit | dispēnsāvit | dispēnsāverat dispēnsārat | dispēnsāverit dispēnsārit |
| 1st pl. | dispēnsāmus | dispēnsābāmus | dispēnsābimus | dispēnsāvimus | dispēnsāverāmus | dispēnsāverimus dispēnsārimus |
| 2nd pl. | dispēnsātis | dispēnsābātis | dispēnsābitis | dispēnsāvistis dispēnsāstis | dispēnsāverātis dispēnsārātis | dispēnsāveritis dispēnsāritis |
| 3rd pl. | dispēnsant | dispēnsābant | dispēnsābunt | dispēnsāvērunt dispēnsāvēre, dispēnsārunt | dispēnsāverant dispēnsārant | dispēnsāverint dispēnsārint |
active subjunctive
| form | present | imperfect | perfect | pluperfect |
|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | dispēnsem | dispēnsārem | dispēnsāverim dispēnsārim | dispēnsāvissem dispēnsāssem |
| 2nd sg. | dispēnsēs | dispēnsārēs | dispēnsāverīs | dispēnsāvissēs dispēnsāssēs |
| 3rd sg. | dispēnset | dispēnsāret | dispēnsāverit dispēnsārit | dispēnsāvisset dispēnsāsset |
| 1st pl. | dispēnsēmus | dispēnsārēmus | dispēnsāverīmus dispēnsārīmus | dispēnsāvissēmus dispēnsāssēmus |
| 2nd pl. | dispēnsētis | dispēnsārētis | dispēnsāverītis dispēnsārītis | dispēnsāvissētis dispēnsāssētis |
| 3rd pl. | dispēnsent | dispēnsārent | dispēnsāverint dispēnsārint | dispēnsāvissent dispēnsāssent |
passive indicative
| form | present | imperfect | future |
|---|---|---|---|
| 1st sg. | dispēnsor | dispēnsābar | dispēnsābor |
| 2nd sg. | dispēnsāris dispēnsāre | dispēnsābāris dispēnsābāre | dispēnsāberis dispēnsābere |
| 3rd sg. | dispēnsātur | dispēnsābātur | dispēnsābitur |
| 1st pl. | dispēnsāmur | dispēnsābāmur | dispēnsābimur |
| 2nd pl. | dispēnsāminī | dispēnsābāminī | dispēnsābiminī |
| 3rd pl. | dispēnsantur | dispēnsābantur | dispēnsābuntur |
passive subjunctive
| form | present | imperfect |
|---|---|---|
| 1st sg. | dispēnser | dispēnsārer |
| 2nd sg. | dispēnsēris dispēnsēre | dispēnsārēris dispēnsārēre |
| 3rd sg. | dispēnsētur | dispēnsārētur |
| 1st pl. | dispēnsēmur | dispēnsārēmur |
| 2nd pl. | dispēnsēminī | dispēnsārēminī |
| 3rd pl. | dispēnsentur | dispēnsārentur |
imperative
| form | active | passive |
|---|---|---|
| pres. 2nd sg. | dispēnsā | dispēnsāre |
| pres. 2nd pl. | dispēnsāte | dispēnsāminī |
| fut. 2nd sg. | dispēnsātō | dispēnsātor |
| fut. 3rd sg. | dispēnsātō | dispēnsātor |
| fut. 2nd pl. | dispēnsātōte | — |
| fut. 3rd pl. | dispēnsantō | dispēnsantor |
infinitives & participles
| form | active | passive |
|---|---|---|
| present infinitive | dispēnsāre | dispēnsārī |
| perfect infinitive | dispēnsāvisse dispēnsāsse | dispēnsātum esse |
| future infinitive | dispēnsātūrum esse | dispēnsātum īrī |
| present participle | dispēnsāns | — |
| perfect participle | — | dispēnsātus dispēnsāta, dispēnsātā, dispēnsātae, dispēnsātam, dispēnsātārum, dispēnsātās, dispēnsātī, dispēnsātōrum, dispēnsātōs |
| future participle | dispēnsātūrus dispēnsātūra, dispēnsātūrā, dispēnsātūrae, dispēnsātūram, dispēnsātūrārum, dispēnsātūrās, dispēnsātūre, dispēnsātūrī, dispēnsātūrīs, dispēnsātūrō, dispēnsātūrōrum, dispēnsātūrōs, dispēnsātūrum | dispēnsandus dispēnsanda, dispēnsandā, dispēnsandae, dispēnsandam, dispēnsandārum, dispēnsandās, dispēnsande, dispēnsandīs, dispēnsandōrum, dispēnsandōs |
gerunddispēnsandī, dispēnsandō, dispēnsandumsupinedispēnsātum, dispēnsātū
dis-penso, āvi, ātum, 1, v. freq. a.
I. Orig. of money, to distribute by weight, to disburse, pay out (for syn. cf.:
partior, impertio, distribuo, divido): ducentos nummos (sc. inter milites), Plaut. Bacch. 4, 9, 47.—B. In gen., to manage, regulate household expenses:
domesticas res, Cic. Att. 11, 1; cf. Juv. 7, 219: eligere aliquem ad dispensandam pecuniam, to have charge of the military chest, Nep. Con. 4.—Absol.: dispensat pueris vilicus, distributes rations, Mart. 12, 18, 22.—II. Transf., of other things, to dispense, distribute, arrange (for syn. cf.: dispono, digero, ordino, compono).
A. Lit.:
(fons) certis horarum spatiis dispensatur inter incolas, Plin. 18, 22, 51, § 188; Front. Aquaed. 9; Plin. 13, 13, 27, § 89: vitis aequa portione sucum proli suae dispensat, Col. 4, 24, 9: oscula suprema natos per omnes, Ov. M. 6, 278 (cf.: dividit oscula, Hor. C. 1, 36, 6): filum candelae, Juv. 3, 287: quem (annum) intercalaribus mensibus interponendis ita dispensavit (Numa), ut, etc., Liv. 1, 19 fin.—B. Trop., to manage, regulate, control, distribute:
inventa non solum ordine, sed etiam momento quodam atque judicio dispensare atque componere, Cic. de Or. 1, 31, 142: quasi dispensare rem publicam et in ea quodam modo vilicare, id. Rep. 5, 3, 5; Just. 7, 6, 4: laetitiam inter impotentes populi animos, i. e. to impart to them by degrees, Liv. 27, 50 fin.: male dispensata libertas, Sen. Ben. 1, 10: quae dispensant mortalia fata sorores, Ov. H. 12, 3 et saep.: consilium dispensandae cohonestandaeque victoriae imperatoribus majores dederunt nostri (qs. to arrange as the general's manager; the fig. acc. to I. B., v. also dispensator), Liv. 38, 47.—Absol.: si modo recte dispensare velis, to dispense, arrange ( = administrare), Hor. S. 1, 2, 75.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
dispēnsō āvī, ātus, āre,
to disburse, pay out: qui dispensat, the steward, Iu.: alquem eligere ad dispensandam pecuniam, as paymaster, N. — To distribute, dispense, share: oscula suprema natos per omnīs, O.: inventa iudicio: rem: dispensari laetitia inter eius (populi) animos potuit, L.: mortalia fata, O.: consilium dispensandae victoriae, i. e. the fruits of victory, L.—Fig., to manage, husband, adjust: (domesticas res): filum candelae, to trim, Iu.: (annum) intercalaribus mensibus interponendis, L.: recte, H.
Origins
- Proto-Indo-European*dwóh₁
- Latindispēnsō
Proto-Indo-European *trísinflu. Proto-Indo-European *d(w)is- Proto-Italic *dis- Latin dis- Proto-Indo-European *(s)pend- Proto-Indo-European *(s)péndeti Proto-Italic *pendō Latin pendō Latin pēnsō Latin dispēnsō From dis- + pēnsō.
Descendants
- Catalandispensar
- Frenchdépenser
- Italiandispensare
- Portuguesedispensar
- Romaniandispensa
- Spanishdispensar
- Galiciandispensar
- Siciliandispisari
In English words that came into English from dispēnsō
- dispensedispēnsō
- dispenserdispensator
- dispensatordispēnsātor
- dispensatrixdispēnsātrīx