LATIN DICTIONARYLexicon Latīnum
verbthird conjugation

dīrigō

dīrigō (present infinitive dīrigere, perfect active dīrēxī, supine dīrēctum)
Classical[ˈdiː.rɪ.ɡoː]Ecclesiastical[ˈdiː.ri.ɡo]

Meaning

  1. to lay straight; arrange in lines (especially in military contexts)
  2. to direct to a place, guide, steer
    dīriget in mediō quis mea vēla fretō?Who will guide my sails amidst the sea?8 CE, Ovidius, Fasti 1.466
  3. to distribute, scatter

Latīnē defined in Latin in our graded readers

Conjugation conjugation 3

active indicative
formpresentimperfectfutureperfectpluperfectfut. perfect
1st sg.dīrigōdīrigēbamdīrigamdīrēxīdīrēxeramdīrēxerō
2nd sg.dīrigisdīrigēbāsdīrigēsdīrēxistīdīrēxerāsdīrēxeris
3rd sg.dīrigitdīrigēbatdīrigetdīrēxitdīrēxeratdīrēxerit
1st pl.dīrigimusdīrigēbāmusdīrigēmusdīrēximusdīrēxerāmusdīrēxerimus
2nd pl.dīrigitisdīrigēbātisdīrigētisdīrēxistisdīrēxerātisdīrēxeritis
3rd pl.dīriguntdīrigēbantdīrigentdīrēxērunt
dīrēxēre
dīrēxerantdīrēxerint
active subjunctive
active subjunctive
formpresentimperfectperfectpluperfect
1st sg.dīrigamdīrigeremdīrēxerimdīrēxissem
2nd sg.dīrigāsdīrigerēsdīrēxerīsdīrēxissēs
3rd sg.dīrigatdīrigeretdīrēxeritdīrēxisset
1st pl.dīrigāmusdīrigerēmusdīrēxerīmusdīrēxissēmus
2nd pl.dīrigātisdīrigerētisdīrēxerītisdīrēxissētis
3rd pl.dīrigantdīrigerentdīrēxerintdīrēxissent
passive indicative
passive indicative
formpresentimperfectfuture
1st sg.dīrigordīrigēbardīrigar
2nd sg.dīrigeris
dīrigere
dīrigēbāris
dīrigēbāre
dīrigēris
dīrigēre
3rd sg.dīrigiturdīrigēbāturdīrigētur
1st pl.dīrigimurdīrigēbāmurdīrigēmur
2nd pl.dīrigiminīdīrigēbāminīdīrigēminī
3rd pl.dīrigunturdīrigēbanturdīrigentur
passive subjunctive
passive subjunctive
formpresentimperfect
1st sg.dīrigardīrigerer
2nd sg.dīrigāris
dīrigāre
dīrigerēris
dīrigerēre
3rd sg.dīrigāturdīrigerētur
1st pl.dīrigāmurdīrigerēmur
2nd pl.dīrigāminīdīrigerēminī
3rd pl.dīriganturdīrigerentur
imperative
imperative
formactivepassive
pres. 2nd sg.dīrigedīrigere
pres. 2nd pl.dīrigitedīrigiminī
fut. 2nd sg.dīrigitōdīrigitor
fut. 3rd sg.dīrigitōdīrigitor
fut. 2nd pl.dīrigitōte—
fut. 3rd pl.dīriguntōdīriguntor
infinitives & participles
infinitives & participles
formactivepassive
present infinitivedīrigeredīrigī
perfect infinitivedīrēxissedīrēctum esse
future infinitivedīrēctūrum essedīrēctum īrī
present participledīrigēns—
perfect participle—dīrēctus
future participledīrēctūrusdīrigendus
dīrigundus
gerunddīrigendī, dīrigendō, dīrigendumsupinedīrēctum, dīrēctū

Lewis & Short A Latin Dictionary, 1879

dī-rĭgo or dērĭgo (the latter form preferred by Roby, L. G. 2, p. 387; cf. Rib. Proleg. ad Verg. p. 401 sq.; so Liv. 21, 19, 1; 21, 47, 8; 22, 28 Weissenb.; id. 22, 47, 2 Drak.; Lach. ad Lucr. 4, 609; Tac. A. 6, 40 Ritter; acc. to Brambach, s. v., the two forms are different words, de-rigo meaning
I. to give a particular direction to; di-rigo, to arrange in distinct lines, set or move different ways; cf. describo and discribo. But the distinction is not observed in the MSS. and edd. generally), rexi, rectum, 3 (perf. sync. direxti, Verg. A. 6, 57), v. a. dis-rego, to lay straight, set in a straight line, to arrange, draw up (class.; cf.: guberno, collineo, teneo).
I. Lit.
A. In gen.: coronam si diviseris, arcus erit: si direxeris, virga, Sen. Q. N. 1, 10: haec directa materia injecta consternebantur, Caes. B. G. 4, 17, 8: crates, id. B. C. 3, 46, 5: naves ante portum, Liv. 37, 31; cf.: naves in pugnam, id. 22, 19: vicos, i. e. to build regularly, id. 5, 55; cf. castella, Flor. 4, 12, 26: molem recta fronte, Curt. 4, 3 et saep.: regiones lituo, i. e. to lay out, bound, Cic. Div. 1, 17; cf.: finem alicui veterem viam regiam, Liv. 39, 27.—Esp. freq.: aciem, to draw up the troops in battle array, Caes. B. G. 6, 8, 5; Liv. 21, 47 fin.; 34, 28; Front. Strat. 1, 12, 3; 2, 1, 4 et saep.; cf. frontem, Quint. 2, 13, 3; 5, 13, 11: membrana plumbo derecta, ruled with a lead-pencil, Cat. 22, 7.—*
b. Perh. i. q., to split, cleave in twain: elephantum machaeră dirigit, Plaut. Curc. 3, 54 (dub.); cf.: dirigere apud Plautum invenitur pro discidere, Paul. ex Fest. p. 69, 15 Müll.—
B. In partic., with respect to the terminus, to send in a straight line, to direct to a place (so most freq.): ex vestigio vela ad castra Corneliana, Caes. B. C. 2, 25, 6: aciem ad te, Cat. 63, 56: cursum ad litora, Caes. B. C. 3, 25, 4: iter ad Mutinam, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 112 et saep.—Afterwards more freq. with in: equum in consulem, Liv. 2, 6: currum in hostem, Ov. M. 12, 78: tela manusque in corpus Aeacidae, Verg. A. 6, 57; Front. Strat. 3, 3, 4: hastam in te, Ov. M. 8, 66; cf.: dentes in inguina, id. ib. 8, 400: cursum in Africam, Vell. 2, 19 fin.: cursum per auras in lucos, Verg. A. 6, 195 et saep.: navem eo, Nep. Chabr. 4, 2: gressum huc, Verg. A. 5, 162; 11, 855 et saep.; and poet. with the dat.: Ilo hastam, Verg. A. 10, 401 et saep.—Without designating the limit: ab iisdem (Etesiis) maritimi cursus (i. e. navium) celeres et certi diriguntur, to be directed, steered, Cic. N. D. 2, 53: iter navis, Ov. F. 1, 4: cursum, Front. Strat. 3, 13, 6; esp. freq. of weapons, to aim, direct: spicula, Verg. A. 7, 497; Ov. M. 12, 606: hastile, Verg. A. 12, 490: tela, Hor. C. 4, 9, 18: sagittas, Suet. Dom. 19 et saep.—Poet.: vulnera, Verg. A. 10, 140; Sil. 2, 92 Drak.; Tac. H. 2, 35; cf.: vulnera alicui, Sen. Herc. Oet. 160.
II. Trop.
A. In gen., to set in order, arrange (very rare): materias divisione dirigere, Quint. 2, 6, 1.—Far more freq. (esp. in Cic. and Quint.),
B. In partic.: aliquid ad or in aliquid; also: aliqua re, to direct, guide, arrange a thing either to something (as its aim, scope) or according to something (as its rule or pattern).
(a). With ad: meas cogitationes sic dirigo, non ad illam parvulam Cynosuram sed, etc., Ac. 2, 20, 66; cf.: orationem ad exempla, id. Rep. 2, 31 fin.; Quint. 10, 2, 1: judicium ad ea, id. 6, 5, 2: se ad id quod, etc., id. 12, 3, 8; cf.: se ad ea effingenda, id. 10, 1, 127: praecipua rerum ad famam, Tac. A. 4, 40 et saep.—In a different sense (viz., with ad equiv. to secundum, v. ad): in verbis et eligendis et collocandis nihil non ad rationem, Cic. Brut. 37, 140: vitam ad certam rationis normam, to conform, id. Mur. 2: leges hominum ad naturam, id. Leg. 2, 5 fin.; id. Or. 2 fin. et saep.—
(b). With in (not so in Cic.): tota mente (intentionem) in opus ipsum, Quint. 10, 3, 28: communes locos in vitia, id. 2, 1, 11; Front. Strat. 3, 2, 2 et saep.—
(g). With abl. (only in Cic.): quos (fines) utilitate aut voluptate dirigunt, Cic. Fin. 5, 20 fin.: omnia voluptate, id. ib. 2, 22, 71: utilitatem honestate, id. Off. 3, 21, 83: haec normā, id. de Or. 3, 49, 190.—
(d). Without an object: (divinatio) ad veritatem saepissime dirigit, Cic. Div. 1, 14 fin. —(ε) With acc. only: epistolam (sc. ad aliquem), to write, Capit. Clod. Alb. 2.—(ζ) With adversus, Quint. 5, 7, 6.—Hence, dīrectus (dērectus), a, um, P. a., made straight, straight, direct, whether horizontally or perpendicularly; straight, level; upright, steep.
A. Lit.: auditus flexuosum iter habet, ne quid intrare possit, si simplex et directum pateret, Cic. N. D. 2, 57, 144; cf. aes (tubae), opp. flexum, Ov. M. 1, 98: iter, Caes. B. C. 3, 79, 2: latera, id. B. G. 7, 72, 1; cf. trabes, id. ib. 7, 23, 1: ordo (olearum), Cic. Caecin. 8, 22: arcus (opp. obliquus), Ov. M. 2, 129: paries, i. e. that cuts another at right angles, Cic. Top. 4: ut directiores ictus flant, Quadrig. ap. Gell. 9, 1, 2: praeruptus locus utraque ex parte directus, Caes. B. C. 1, 45, 4; cf. id. ib. 2, 24, 3: (Henna) ab omni aditu circumcisa atque directa, Cic. Verr. 2, 4, 48 Zumpt N. cr.: cornu, Caes. B. G. 6, 26.—Subst.: dī-rectum, i, n., a straight line: in directo pedum VIII. esse, in anfracto XVI., in a straight line, Varr. L. L. 7, § 15 Müll.; so, altitudo (montis) per directum IV. M. pass., Plin. 5, 22, 18, § 80; cf. id. 3, 5, 9, § 66 al.: cadere in directum moderate (with exire per devexum), Sen. Q. N. 6, 20; Vulg. Ezech. 47, 20 al.—
B. Trop., straightforward, unceremonious, open, simple, direct: o praeclaram beate vivendi et apertam et simplicem et directam viam, Cic. Fin. 1, 18; cf.: iter ad laudem, id. Cael. 17, 41: vera illa et directa ratio, id. ib. 18: tristis ac directus senex, id. ib. 16, 38; cf.: quid est in judicio? Directum, asperum, simplex, SI PARET HS ICCC DARI, id. Rosc. Com. 4, 11: percunctatio et denuntiatio belli, Liv. 21, 19; cf. contiones, Just. 38, 3 fin. (v. obliquus): verba, Cod. Just. 6, 23, 15: actio, Dig. 3, 5, 46; 9, 4, 26 et saep.; cf. institutio (opp. precaria), id. 29, 1, 19: libertates (opp. fideicommissariae), id. 29, 4, 12.—Adv.
a. dīrectē, directly, straight (very rare): dicere, Cic. Part. Or. 7, 24: ire, Vulg. Sap. 5, 22.—Far more freq.,
b. dīrectō, directly, straight: deorsum ferri, Cic. N. D. 1, 25: transversas trabes, Caes. B. C. 2, 9, 2: ad fidem spectare, Cic. Part. Or. 13, 46; so id. Div. 2, 61 fin. (opp. anfractus and circuitio); Liv. 1, 11 fin.; Sen. Ep. 66; Dig. 9, 4, 26 al. —*
c. dīrectā: quo magis ursimus alte directā, press deep down perpendicularly, Lucr. 2, 198.—
d. dīrectim, straightway, directly (post-class.), App. Dogm. Plat. 3, p. 34; Macr. S. 7, 12 fin.—Comp.: directius gubernare, Cic. Ac. 2, 20, 66.—Sup. seems not to occur either in the adj. or in the adv.

Origins

  1. Proto-Indo-European*dwóh₁
  2. Latindīrigō

Proto-Indo-European *trísinflu. Proto-Indo-European *d(w)is- Proto-Italic *dis- Latin dis- Proto-Indo-European *h₃reǵ- Proto-Indo-European *-eti Proto-Indo-European *h₃réǵeti Proto-Italic *regō Latin regō Latin dīrigō From dis- + regō. For the meaning development compare with Russian напра́вить (naprávitʹ, “to direct, to turn, to aim, to level, to point”), отпра́вить (otprávitʹ, “to send, to dispatch, to forward”) connected with пра́вить (právitʹ, “to govern, to rule, to drive, to steer”).

Borrowings
  • Catalandirigir
  • Frenchdiriger
  • Romaniandirijafrom French diriger
  • Germandirigieren
  • Portuguesedirigir
  • Romaniandirigui
  • Spanishdirigir
  • Albaniandërgoj
  • Asturiandirixir
  • Dutchdirigeren
Balkano-Romance
  • Romaniandrege
  • Romaniandregere
  • Aromanianãndreg
  • Aromanianãndregu
  • Aromanianndreg
  • Aromanianndregu
  • Aromanianandreg
  • Aromanianandregu
Italo-Romance
  • Italiandirigere
  • Italiandireggere
  • Piedmontesedirigefrom Italian dirigere
  • Siciliandirìggirifrom Italian dirigere
  • Siciliandirìjiri
Gallo-Romance
  • Occitanderdrefrom Old Occitan derdre
  • Catalanadergarfrom Old Occitan derdre
  • Franco-Provençalderdre
  • Gascondérserfrom Old Occitan derdre
Ibero-Romance
  • Portugueseadergar
  • Portugueseadregar