exsultō
Meaning
- to spring vigorously, leap or jump up
- to exult in, rejoice
- to revel
- to boast
Latīnē defined in Latin in our graded readers
gaudēns saliōChoosing the right word Döderlein's Latin Synonyms
Gaudere · Lætari · Hilaris · Alacer · Gestire · Exsultare
1. Gaudere (from γαῦρος) denotes joy as an inward state of mind, in opp. to dolor, like ἥδεσθαι; whereas lætari and hilarem esse, the utterance of joy. Tac. Hist. ii. 29. Ut valens processit, gaudium, miseratio, favor; versi in lætitiam . . . . laudantes gratantesque. 2. The lætus (from λιλαίομοι) shows his joy in a calm cheerfulness, which attests perfect satisfaction with the present, in opp. to mœstus, Tac. Ann. xv. 23; the hilaris (ἱλαρός) in awakened mirth, disposing to jest and laughter, in opp. to tristis; the alacer (ἀλκή) in energetic vivacity, evincing spirit and activity, in opp. to territus. Cic. Cœl. 28. The gaudens, the lætus, the hilaris, derive joy from a piece of good fortune; the alacer at the same time from employment and action. Cic. Divin. i. 33, 73. Equum alacrem lætus adspexit. Lætitia shows itself chiefly in an unwrinkled forehead, and a mouth curled for smiling; hilaritas, in eyes quickly moving, shining, and radiant with joy; alacritas, in eyes that roll, sparkle, and announce spirit. Sen. Ep. 116. Quantam serenitatem lætitia dat. Tac. Agr. 39. Fronte lætus, pectore anxius. Cic. Pis. 5. Te hilarioribus oculis quam solitus es intuente. 3. Gaudere and lætari denote a moderate; exsultare and gestire, and perhaps the antiquated word vitulari, a passionate, uncontrolled joy, as to exult and triumph; the gestiens (γηθεῖν) discovers this by an involuntary elevation of the whole being, sparkling eyes, inability to keep quiet, etc.; the exsultans, by a voluntary, full resignation of himself to joy, which displays itself, if not by skipping and jumping, at least by an indiscreet outbreak of joy, bordering on extravagance. 4. Jucundus denotes, like juvat me, a momentary excitement of joy; lætus, a more lasting state of joy; hence lætus is used as the stronger expression, in Plin. Ep. v. 12. Quam mihi a quocunque excoli jucundum, a te vero lætissimum est. (iii. 242.)
Conjugation conjugation 1
| form | present | imperfect | future | perfect | pluperfect | fut. perfect |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | exsultō | exsultābam | exsultābō | exsultāvī | exsultāveram | exsultāverō exsultārō |
| 2nd sg. | exsultās | exsultābās | exsultābis | exsultāvistī exsultāstī | exsultāverās exsultārās | exsultāveris |
| 3rd sg. | exsultat | exsultābat | exsultābit | exsultāvit | exsultāverat exsultārat | exsultāverit exsultārit |
| 1st pl. | exsultāmus | exsultābāmus | exsultābimus | exsultāvimus | exsultāverāmus | exsultāverimus exsultārimus |
| 2nd pl. | exsultātis | exsultābātis | exsultābitis | exsultāvistis exsultāstis | exsultāverātis exsultārātis | exsultāveritis exsultāritis |
| 3rd pl. | exsultant | exsultābant | exsultābunt | exsultāvērunt exsultāvēre, exsultārunt | exsultāverant exsultārant | exsultāverint exsultārint |
active subjunctive
| form | present | imperfect | perfect | pluperfect |
|---|---|---|---|---|
| 1st sg. | exsultem | exsultārem | exsultāverim exsultārim | exsultāvissem exsultāssem |
| 2nd sg. | exsultēs | exsultārēs | exsultāverīs | exsultāvissēs exsultāssēs |
| 3rd sg. | exsultet | exsultāret | exsultāverit exsultārit | exsultāvisset exsultāsset |
| 1st pl. | exsultēmus | exsultārēmus | exsultāverīmus exsultārīmus | exsultāvissēmus exsultāssēmus |
| 2nd pl. | exsultētis | exsultārētis | exsultāverītis exsultārītis | exsultāvissētis exsultāssētis |
| 3rd pl. | exsultent | exsultārent | exsultāverint exsultārint | exsultāvissent exsultāssent |
passive indicative
| form | present | imperfect | future |
|---|---|---|---|
| 1st sg. | exsultor | exsultābar | exsultābor |
| 2nd sg. | exsultāris exsultāre | exsultābāris exsultābāre | exsultāberis exsultābere |
| 3rd sg. | exsultātur | exsultābātur | exsultābitur |
| 1st pl. | exsultāmur | exsultābāmur | exsultābimur |
| 2nd pl. | exsultāminī | exsultābāminī | exsultābiminī |
| 3rd pl. | exsultantur | exsultābantur | exsultābuntur |
passive subjunctive
| form | present | imperfect |
|---|---|---|
| 1st sg. | exsulter | exsultārer |
| 2nd sg. | exsultēris exsultēre | exsultārēris exsultārēre |
| 3rd sg. | exsultētur | exsultārētur |
| 1st pl. | exsultēmur | exsultārēmur |
| 2nd pl. | exsultēminī | exsultārēminī |
| 3rd pl. | exsultentur | exsultārentur |
imperative
| form | active | passive |
|---|---|---|
| pres. 2nd sg. | exsultā | exsultāre |
| pres. 2nd pl. | exsultāte | exsultāminī |
| fut. 2nd sg. | exsultātō | exsultātor |
| fut. 3rd sg. | exsultātō | exsultātor |
| fut. 2nd pl. | exsultātōte | — |
| fut. 3rd pl. | exsultantō | exsultantor |
infinitives & participles
| form | active | passive |
|---|---|---|
| present infinitive | exsultāre | exsultārī |
| perfect infinitive | exsultāvisse exsultāsse | exsultātum esse |
| future infinitive | exsultātūrum esse | exsultātum īrī |
| present participle | exsultāns | — |
| perfect participle | — | exsultātus exsultāta, exsultātā, exsultātae, exsultātam, exsultātārum, exsultātās, exsultātī, exsultātōrum, exsultātōs |
| future participle | exsultātūrus exsultātūra, exsultātūrā, exsultātūrae, exsultātūram, exsultātūrārum, exsultātūrās, exsultātūre, exsultātūrī, exsultātūrīs, exsultātūrō, exsultātūrōrum, exsultātūrōs, exsultātūrum | exsultandus exsultanda, exsultandā, exsultandae, exsultandam, exsultandārum, exsultandās, exsultande, exsultandīs, exsultandōrum, exsultandōs |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- gaudio, laetitia exsultare
- to utter cries of joy.
equi ferocitate exsultantes, Cic. Off. 1, 26, 90: equi, Nep. Eum. 5: exsultantes loligines, Cic. Div. 2, 70, 145: pisciculi, id. Fragm. ap. Non. 66, 1: pecora exsultantia, Plin. 18, 35, 88, § 364: taurus in herba, Ov. M. 2, 864; cf. id. ib. 11, 79: (curetes) in numerum exsultant, i. e. dance, Lucr. 2, 631.—sanguis emicat exsultans alte, Lucr. 2, 195: pila exsultat, Sen. Q. N. 6, 10 fin.: exsultant aestu latices, Verg. A. 7, 464; cf. Plin. 31, 10, 46, § 114: exsultant vada atque aestu miscentur harenae, Verg. A. 3, 557: glaebae, Plin. 18, 19, 49, § 179: densiores circa pampini exsultant, spring up, i. e. come up, grow up, id. 17, 22, 35, § 180: breves (syllabae) si continuantur, exsultant, to skip, hop, Quint. 9, 4, 91.—hic (in pectore) exsultat pavor ac metus, riot, gambol, Lucr. 3, 141: cum sit campus, in quo exsultare possit oratio, Cic. Ac. 2, 35, 112; cf.: in reliquis (orationibus) exsultavit audacius (Demosthenes), id. Or. 8, 26: assurgendi exsultandique in laudando licentia, Quint. 2, 2, 9: solidos novus exsultabis in actus, will undertake with alacrity, Stat. S. 4, 4, 38.—rex ille (Tarquinius) victoriis divitiisque subnixus, exsultabat insolentiā, id. Rep. 2, 25; and: exsultasse populum insolentiā libertatis, id. ib. 1, 40: exsultare eam (partem animi) in somno immoderateque jactari, id. Div. 1, 29, 60: exsultare voluptate, id. Fragm. ap. Non. 301, 7 (Rep. 3, 36 ed. Mos.): laetitiā, id. Clu. 5, 14; id. Tusc. 5, 6, 16 (with temere gestiens); id. Att. 15, 21, 1; Liv. 27, 2, 2: gaudio, Cic. Phil. 2, 27, 66: victoriā, id. Rosc. Am. 6, 16; cf. successu, Verg. A. 2, 386: gestis, Tac. Agr. 8: vana spe, Quint. 6, 4, 17 et saep.: in ruinis alicujus, Cic. Balb. 26, 58: in omni crudelitate, id. Fragm. ap. Non. 300, 26 (Rep. 2, 41 ed. Mos.): Graeci exsultant, quod, etc., id. Att. 6, 1, 15: dum histrio in cubiculum principis exsultaverit (= ἐξορχήσαιτο, Gronov.), Tac. A. 11, 28 (al. insultaverit).—Absol.: illa theatra (i. e. spectatores) exsultant, Cic. Leg. 2, 15, 39 Mos. N. cr.: furorem exsultantem reprimere, id. Sest. 44, 95; cf.: exsultantem laetitiam comprimere, id. Top. 22, 86: laus in qua maxime ceterorum exsultat oratio, id. Fin. 1, 16, 54.—Hence, ex-sultans (exult-), antis, P. a. * paululum morae damus inter ultimum ac proximum verbum ... alioqui sit exsultantissimum et trimetri finis, Quint. 9, 4, 108.—turbati aut exsultantis animi motus, Tac. H. 1, 17.—fiunt pro grandibus tumidi ... laetis corrupti, compositis exsultantes, Quint. 10, 2, 16; cf. id. 12, 10, 12; 8, 3, 56; 9, 4, 69 (with remissae); 10, 4, 1: Cicero supra modum exsultans et superfluens, Tac. Dial. 18.— Hence, * Adv.: exsultanter, diffusely, at large; only comp.: quae hilarius et quasi exsultantius scripsi, Plin. Ep. 3, 18, 10.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
Origins
- Proto-Indo-European*h₁éǵʰ
- Proto-Indo-European*h₁éǵʰs
- Proto-Italic*eks
- Latinexsultō
Latin ex- Latin saliō Proto-Indo-European *-tós Proto-Italic *-tos Latin -tus Proto-Indo-European *-h₂ Proto-Indo-European *-éh₂ Proto-Indo-European *-yéti Proto-Indo-European *-eh₂yéti Proto-Indo-European *-h₂tiinflu. Proto-Italic *-ājō Proto-Italic *-āō Latin -ō Latin -tō Latin saltō Latin exsultō From ex- + saltō (“to jump, dance”).
- Catalanexultar
- Englishexult
- Frenchexulter
- Italianesultare
- Occitanexultar
- Portugueseexultar
- Romanianexulta
- Spanishexultar
- Galicianexultar
- Piedmonteseesulté
In English words that came into English from exsultō
- exultexsultō
- exultationexsultatio
- exultantexsultāns