noun · femininefirst declension
noxa
noxa f (genitive noxae)
Meaning
- femininehurt, harm, injury
- femininefault, offence, crime
Latīnē defined in Latin in our graded readers
culpa, malum factumnoxa -ae (f) — in IVLIANVS I: Gallia, ch. 15
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | noxa | noxae |
| genitive | noxae | noxārum |
| dative | noxae | noxīs |
| accusative | noxam | noxās |
| ablative | noxā | noxīs |
| vocative | noxa | noxae |
noxa, ae, f. for noc-sa, from noc-eo, like rixa from ringor,
I. hurt, harm, injury, which one does or suffers (v. Döderl. Synon. 2, p. 153 sqq.; not in Cic., but cf. noxia; syn.: injuria, contumelia).
I. Lit.: QVANDOQVE HICE HOMINES ... NOXAM NOCVERVNT, an old fetial formula in Liv. 9, 10 fin.; so, too, perhaps, SI SERVVS FVRTVM FAXIT NOXAMVE NOCVIT, Fragm. XII. Tab. in Dig. 9, 4, 2, § 1 (al. NOXIAMVE):
servus, qui noxam nocuit, Dig. 35, 2, 63: si eadem (terra) ad noxam genuit aliqua, injurious, Plin. 2, 63, 63, § 158: tristes pellere a foribus noxas, Ov. F. 6, 129: ab noxā curculionum conditas fruges defendere, Col. 1, 6, 15: nihil eam rem noxae faturam, Liv. 34, 19: rempublicam non extra noxam modo, sed etiam extra famam noxae conservandam esse, id. 34, 61: sine ullius noxā urbis, id. 36, 21: prava incepta consultoribus noxae esse, Sall. Or. Phil. contr. Lep.: sine ullā noxā, Cels. 7, 26, 4: veram noxam concipere, i. e. sickness, Col. 12, 3, 7.—II. Transf.
A. An injurious act, i. e. a fault, offence, crime, = delictum:
noxae appellatione omne delictum continetur, Dig. 50, 16, 238, § 3: aliquem tenere in noxā, Plaut. Cas. 2, 8, 71: hic in noxā est, Ter. Phorm. 2, 1, 36: in noxā esse, Liv. 32, 26; 7, 4: noxae damnatus, id. 8, 35: reus ejus noxae, id. 5, 47: capitalis, id. 3, 55: neve ea caedes capitalis noxae haberetur, id. 3, 55: qui in furto aut in latrocinio aut aliquā noxā sint comprehensi, * Caes. B. G. 6, 16: graviorem noxam fateri, Ov. P. 2, 9, 72: noxa caput sequitur, Paul. Sent. 2, 31, 8 sq.; cf. also Paul. ex Fest. under noxia init.—B. Punishment (not ante-Aug.;
most freq. in jurid. Lat.): noxam merere, Liv. 8, 28, 8 Drak.: aliquem noxā pecuniāque exsolvere, id. 23, 14, 3; 2, 59, 6; 26, 29, 4: noxae dedere aliquem, to deliver one up for punishment, Dig. 4, 3, 9; so ib. 7, 1, 17, § 2; cf. ib. 9, 4, 19; hence: mergi freto, satius illi insulae (Siciliae) esse, quam velut dedi noxae inimico, Liv. 26, 29, 4; and: rem rusticam pessimo cuique servorum, ut carnifici noxae dedimus, Col. 1 prooem.: quod ajunt aediles: noxā solutus non sit (servus) sic intellegendum est, ut non hoc debeat pronuntiari, nullam eum noxam commisisse, sed illud, noxā solutum esse, hoc est noxali judicio subjectum non esse: ergo si noxam commisit nec permanet, noxā solutus videtur, Dig. 21, 1, 17, § 17: non noxae eximitur Q. Fabius, qui contra edictum imperatoris pugnavit; sed, noxae damnatus, donatur populo Romano, Liv. 8, 35, 5: noxae accipere aliquem, to receive one for the purpose of punishing him, Dig. 7, 1, 17, § 2.— —C. Concr., that which commits an offence, an offender, criminal (jurid. Lat.): noxa est corpus, quod nocuit, id est servus;
noxia ipsum maleficium, veluti furtum, damnum, rapina, injuria, Just. Inst. 4, 8, 1: aut noxiam sarcire aut noxam dedere oportet, the guilty thing, Dig. 9, 1, 1, § 11; so, noxae deditio, ib. 9, 4, 4.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
noxa ae, f
1 NEC-, hurt, harm, injury : quandoque homines noxam nocuerunt, L. (old form.): tristes pellere a foribus noxas, O.: sine ullius noxā urbis, L.— An injurious act, fault, offence, crime : qui in eā noxā erant, L.: capitalis, L.: in aliquā noxā conprehensi, Cs.: Unius ob noxam, V.: graviorem noxam fateri, O.— Punishment : noxam merere, L.: non noxae eximitur Fabius, L.: quantum noxae sit ubique repertum, O.
Origins
From Proto-Indo-European suffixed o-grade *noks- of *neḱ- (“perish, disappear”); see also Middle Welsh angheu (“death”), Breton ankou, Old Irish éc, Latin noxius (“harmful”), nocēre (“to hurt, harm”), necāre (“to kill”), nex (“murder, violent death”) (as opposed to mors), Slovene and Lower Sorbian nož ("knife"), Old Persian 𐎻𐎴𐎰𐎹𐎫𐎹 (vi-n-θ-y-t-y /vi-nathayatiy/, “he injures”), Avestan 𐬥𐬀𐬯𐬌𐬌𐬈𐬌𐬙𐬌 (nasiieⁱti, “disappears”), 𐬥𐬀𐬯𐬎- (nasu-, “corpse”), Sanskrit नश्यति (naśyati, “disappear, perish”).
Descendants
- Englishnoxa
- Italiannossa
- Italiannoxa
- Spanishnoxa
- Hungariannoxa