noun · masculinesecond declension
dolus
dolus m (genitive dolī)
Classical[ˈdɔ.ɫʊs]Ecclesiastical[ˈdɔː.lus]
№ 701 of the 1,000 commonest wordsMille Verba core vocabulary
Meaning
- masculinedeception, deceit, fraud, guile, treachery, trickery
SĪMŌ: Ego dūdum nōn nihil veritūs sum, Dāve, abs tē, nē facerēs idem quod volgus servōrum solet dolīs: ut mē dēlūderēs
SIMO: For a long time, I have feared not a little from you, Davus, lest you do the same thing that the common run of slaves usually does with their trickery: that you would deceive me just because my son is in love.166 BCE, Publius Terentius Afer, Andria 582–584Nec latuēre dolī frātrem Iūnōnis et īrae.
Nor did the deceit and wrath of Juno escape her brother.29 BCE – 19 BCE, Vergilius, Aeneis 1.130 - masculineevil intent; malice; wrongdoing (with a view to the consequences)
- masculinedevice, artifice, stratagem, trap
Latīnē defined in Latin in our graded readers
fraus occulta; dolō, nōn vī.dolus -ī m — in Mille Verba, Basilica et Iūs
fraus, cōnsilium occultumdolus -ī (m) — in Evangelium secundum Matthaeum, ch. 24
fraus, īnsidiaedolus -ī (m) — in Evangelium secundum Marcum, ch. 12, 20
fraus, cōnsilium fallāxdolus -ī (m) — in Metamorphoses I, †
Declension
| form | singular | plural |
|---|---|---|
| nominative | dolus | dolī |
| genitive | dolī | dolōrum |
| dative | dolō | dolīs |
| accusative | dolum | dolōs |
| ablative | dolō | dolīs |
| vocative | dole | dolī |
Phrases from Meissner's Latin Phrase-Book
- per dolum (B. G. 4. 13)
- by craft.
- dolis et fallaciis (Sall. Cat. 11. 2)
- by the aid of fraud and lies.
dŏlus, i, m. Sanscr. dal-bhas, deceit; Gr. δόλος, cunning, δέλεαρ, bait. Orig.,
I. a device, artifice; hence, evil intent, wrongdoing with a view to the consequences (opp. culpa, negligence; cf. also: fallacia, fraus, astutia, calliditas).—In the older, and esp. the jurid. lang.: dolus malus, a standing expression for guile, fraud, deceit: doli vocabulum nunc tantum in malis utimur, apud antiquos etiam in bonis rebus utebatur. Unde adhuc dicimus Sine dolo malo, nimirum quia solebat dici et bonus, Paul. ex Fest. p. 69, 10 Müll.: in quibus ipsis (formulis) cum ex eo (sc. Aquillio) quaereretur, quid esset dolus malus? respondebat;
cum esset aliud simulatum, aliud actum, Cic. Off. 3, 14, 60; cf. id. Top. 9 fin.; and id. N. D. 3, 30: Labeo sic definit: Dolum malum esse omnem calliditatem, fallaciam, machinationem ad circumveniendum, fallendum, decipiendum alterum adhibitam, Dig. 4, 3, 1; so, dolus malus, acc. to Cic. Off. 3, 15, 61; 3, 24; id. Fl. 30, 74; id. Att. 1, 1, 3: dolo malo instipulari, Plaut. Rud. 5, 3, 25; in a pub. law formula in Liv. 1, 24 fin.; and 38, 11; Ter. Eun. 3, 3, 9 Don.; Dig. 4, 3 tit.: de dolo malo, and ib. 44, 4 tit.: de doli mali et metus exceptione, et saep.; opp. culpa, Cod. 5, 40, 9.—Far more freq. and class. (but rarely in Cic.), II. Without malus, guile, deceit, deception:
haud dicam dolo, Plaut. Trin. 1, 2, 53: non dolo dicam tibi, id. ib. 2, 4, 79; id. Men. 2, 1, 3; ita omnes meos dolos, fallacias, Praestigias praestrinxit commoditas patris, Poëta ap. Cic. N. D. 3, 29, 73; cf.: huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit, Sall. C. 11, 2: aliquem ductare dolis, Plaut. Capt. 3, 4, 109: consuere, id. Am. 1, 1, 211: versare, Verg. A. 2, 62: nectere, Liv. 27, 28 init. et saep.: nam doli non doli sunt, nisi astu colas, Plaut. Capt. 2, 1, 30; so with astu, Suet. Tib. 65; Verg. A. 11, 704; cf. with astutia, Sall. C. 26, 2: per sycophantiam atque per doctos dolos, Plaut. Ps. 1, 5, 70; cf. ib. 113: per dolum atque insidias, Caes. B. G. 4, 13, 1; and with this last cf.: magis virtute quam dolo contendere, aut insidiis niti, id. ib. 1, 13, 6.—Prov.: dolo pugnandum est, dum quis par non est armis, Nep. Hann. 10: tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerere, Caes. B. C. 2, 14, 1; so with fraus, Liv. 1, 53: consilio etiam additus dolus, id. 1, 11: per dolum ac proditionem, id. 2, 3: dolis instructus et arte Pelasgā, Verg. A. 2, 152 et saep.: subterranei = cuniculi, Flor. 1, 12, 9: volpis, Lucr. 3, 742; cf. id. 5, 858 and 863; Vulg. Matt. 26, 4 et saep.—III. Transf., the means or instrument of deceit:
dolos saltu deludit, i. e. the nets, Ov. Hal. 25: subterraneis dolis peractum urbis excidium, Flor. 1, 12, 9.—Dolus, as a deity, Val. Fl. 2, 205: superavit dolum Trojanum, Dolon, Plaut. Ps. 4, 7, 142.—B. = culpa:
dolo factum suo, by his own fault, Hor. S. 1, 6, 90.Charlton Lewis's shorter dictionary for students: the same scholarship in plain, modern definitions.
dolus ī, m
cf. δόγος, a device, artifice, contrivance ; in the phrase, dolus malus, wilful wrong, fraud, malice : Dolo malo haec fieri omnia, T.: in vi dolus malus inest, the crime of violence implies malice. — Guile, deceit, deception, cunning, trickery : quom nil obsint doli, T.: dolis atque fallaciis contendit, S.: ne cui dolus necteretur, L.: dolo divom victa, V.: ad pernitiem eius dolum quaerere, S.: dolo factum negat esse suo, i. e. any fault , H.: dolo pugnandum est, dum quis par non est armis, N.: consilio etiam additus dolus, L.: dolis instructus et arte, V.— A snare : tendit Turdis dolos, H.: doli fabricator Epeos, V.
Origins
Inherited from Proto-Italic *dolos, from Proto-Indo-European *dolh₁os m (“pain”). Cognate to Oscan dolom (“intention, ruse”) and Ancient Greek δόλος (dólos), but the Italic terms may be borrowings from the latter.
Descendants
- Catalandol
- Englishdolus
- Frenchdol
- Italiandolo
- Portuguesedolo
- Romaniandol
- Spanishdolo
- Siciliandolu